Πέμπτη, 14 Ιουνίου 2018

Η σκηνή του παραμυθιού


Του Αποστόλη Αρτινού



Εν αρχή ην ο λόγος, ο προφορικός λόγος. Μια αφήγηση που περνά από στόμα σε στόμα, οι εκδοχές της, η διασπορά της. Ένα παλίμψηστο λόγου που διατρέχει πολλές πνοές κι αποθησαυρίζεται σ’ ένα αιθέριο πεδίο. Μια αφήγηση που συγκροτεί τον αφηγηματικό της πυρήνα και διασύρει τα σημεία του. Μια φασματική κειμενικότητα που αναδύεται στην πραγματικότητα των εκφορών της, αυτό το «από στόμα σε στόμα», και που διαγράφεται ως μια αλύσωση πάθους. Ο δημώδης λόγος δεν ανιχνεύεται στην αρχαιολογία των υπογραφών του, σε μοναδικές πηγές εκφοράς, μια τέτοια μοναδικότητα δεν υφίσταται στη δημώδη παράδοση, αλλά στην ευρύτητα των ακροάσεών του, στην ανταπόκρισή του. Είτε έχουμε να κάνουμε με το παραμύθι, είτε με το δημοτικό τραγούδι, αυτό εν τέλει που συγκροτεί το είναι αυτών των αφηγήσεων, τη διάδοση και διάσωσή τους, είναι αυτή η επιτελεστικότητα της επιθυμίας του άλλου.

Το παραμύθι αληθεύει μια τάξη του κόσμου. Καθιερώνει μια κλίμακα όπου στοιχίζονται, διακριτά, όλα τα πλάσματα της αφήγησης. Από τη μια τα λαμπυρίζοντα πρόσωπα και απ’ την άλλη ένας μικρόκοσμος από νάνους, ζητιάνους, κι άσχημες γριές μάγισσες, που γίνονται αυτό το σκουρόχρωμο φόντο της ομορφιάς. Πλάσματα ενός σκοτεινού κόσμου που ξετρυπώνουν απ’ την αφάνειά τους και ελίσσονται. Κουτοπόνηροι, πειραχτήρια και χαζούληδες. Ένα θαμπό γένος που διαπλέκει την ιστορία χωρίς να καταφέρνει όμως και να διαστρέψει το αίσιο τέλος της. Είναι πλάσματα του αρνητικού, αλλά όχι εωσφορικά. Απ’ το παραμύθι απουσιάζει η απολυτότητα του ιερού. Οι ήρωες του είναι απλώς figures. Ούτε ερωτεύονται ολοκληρωτικά, αλλά ούτε και δαιμονίζονται πραγματικά. Διαγράφουν απλώς τους χαρακτήρες τους, ιχνογραφούνται. Πλάσματα μιας διπλής καταγωγής: κοσμικής και υπερκόσμιας, του πάνω και του κάτω κόσμου, όπου ανήκουνε και δεν ανήκουν, κινούμενα σ’ αυτό το μεσοδιάστημα όπου κι ενεργούν. Μορφές μιας άγνωστης, μακρινής χώρας, ή ενός απομακρυσμένου παλατιού, σαν τον Πύργο του Κάφκα. Σκιές που εκδηλώνονται στις μεταμορφώσεις τους, στη σκοτεινή σαγήνη των από-καλύψεών τους. Ακόμη και στις πιο γήινες και καθημερινές τους διακρίσεις, μια σκοτεινή λάμψη τα κυβερνά. Ένα επέκεινα που διαπλάθει και τη χρήση του κόσμου τους και τον ορίζοντα της προσδοκίας τους. Μαγικές επιδράσεις που συγκλονίζουν το Είναι τους και διαστρέφουν το πεπρωμένο τους. Η σελήνη, τ’ άστρα, τα θροΐσματα, οι δράκοι και τα μαγικά φίλτρα, οι απαστράπτουσες ομορφιές, όλα κάτι μεταδίδουν κι όλα κάτι απολύουν. Μετωνυμίες που συγκροτούν και τον εσώτατο πυρήνα του κόσμου, την άχρονη διάρκειά του. Μία απρόσβλητη εικόνα που όμως δεν ησυχάζει. Η σκηνή του παραμυθιού είναι η σκηνή ενός αποκαλυψιακού οράματος. Μια κοσμική λογοδιάρροια, όπου όλα μιλούν και τίποτε δεν λένε. Κομίζουν μόνο σαγήνη, απόκοσμες λάμψεις, όχι νόημα. Οι δράκοι του είναι χάρτινοι, αλλά οι ομορφιές, ομορφιές.

Το παραμύθι λέει το ειπωμένο ξανά και ξανά. Στη διάρκειά της εκφοράς του, αυτό που επανέρχεται είναι κι αυτό που δίνει χώρο και χάρη στην αφήγηση. Μια επαναληψιμότητα που διαθέτει την εμπειρία του λόγου και το κράτημα της αναπνοής του. Ένα πήγαινε-έλα, αυτό το πήγαινε-έλα του κύματος, που ρυθμοποιεί τις απαγγελίες μας και τις ψυχικές μας αντιδράσεις. Η αφήγηση του παραμυθιού δεν έχει τη γραμμικότητα της κειμενικής παράδοσης, αλλά τη κυκλικότητα της ζωής. Μια πρακτική που φέρει κάτι κι απ’ το μαγικό λόγο. Την επιτελεστικότητά του, καθώς κινεί τη ζωή, τη μαγεύει και την εγκαταλείπει στη σαγήνη του. Μια συμβολική γλώσσα που από-καλύπτει και το κρυπτογραφημένο της νόημα. Γιατί αυτό που επανέρχεται είναι κι αυτό που διασώθηκε, αυτό που φέρει το στίγμα, τη μαρτυρία της μυθολογικής του καταγωγής, μαζί και τη μέριμνα της μυθολόγησής του. Το πεπρωμένο του ανθρώπου είναι το πεπρωμένο των λέξεων του. Ένα Όλον, που συναρμόζει το λόγο με την φύση και εκθέτει την εμπειρία του. Οι αφηγητές και ακροατές του παραμυθιού είναι εξοικειωμένοι σ’ αυτόν τον τύπο αφήγησης, γι αυτό και το ενδιαφέρον τους δεν είναι τόσο στο περιεχόμενό του, όσο στην παραστατικότητα της εκφοράς του. Το ηχόχρωμα της φωνής, οι συνοδευτικές χειρονομίες, οι μορφασμοί του προσώπου, ένας πρωτόλειος θεατρινισμός που επιστρατεύεται, για να παρασταθεί ο λόγος, για να αναλάβει η φωνή την υλικότητά της, την ολιστική της εμπειρία. Οι τεχνικές του παραμυθιού είναι τεχνικές εκδραμάτισης του λόγου, εξορκισμού κι υπαγόρευσης μιας απολεσμένης ενότητας. Αυτό το σώμα που εγκαταλείπεται στις εσωτερικές του αντηχήσεις. Σ’ έναν ορίζοντα που υπαγορεύει το σώμα και διαγράφει την οργανικότητα των μορφών του. Η σωματικότητα του λόγου είναι η πραγματικότητα της εκφοράς του, η ενσάρκωσή του στο χώρο του πραγματικού. Στην μεταστοιχείωσή του αυτή συνδράμει και μια ολόκληρη μαγική εργαλειοθήκη: κρύσταλλοι, βότανα, μαγικά σπαθιά, στοιχεία της φύσης, όλα που διανοίγουν έναν δρόμο, μια υπαρκτική δυνατότητα, αυτόν τον κήπο του φαντασιακού. Ο ψυχισμός διαγράφει έτσι και το ανάγλυφο ίχνος του, την πραγματικότητά του. Μια υπό-κειμενοποίηση που διαθέτει τον κόσμο στις εσχατιές της αλλότητάς του, στη μη εγκοσμιότητά του, στον ανεγγράψιμο, κατ ουσίαν, χαρακτήρα του. Το παραμύθι μιλά έτσι χωρίς να κατονομάζει. Ο κόσμος του δεν εξατομικεύεται. Η όρασή του είναι πάντα περιφερειακή, μια φευγαλέα εικόνα, αυτή η αχλή των πραγμάτων. Ο κόσμος σαν να ήταν ο κόσμος. Ένα απερίγραπτο θάμβος που μένει ακατανόμαστο στη κοσμική του σαγήνη: «σαν τ’ άστρα τ’ ουρανού». Λάμψεις, μόνο λάμψεις! Νερά που καθρεπτίζουν αυτό που μένει ανεικόνιστο, αμίλητο, μια καθαρή ομορφιά. Μια αναπαράσταση εξαρνημένη, αποσιωπημένη, αναπαράστατη, εν τέλει. Οι λέξεις του υποβάλλουν μια παραστατικότητα που δεν διασώζεται στις λεπτομέρειές της, αλλά στις αφηρημένες και γενικόλογες διατυπώσεις του. Λέξεις που στροβιλίζονται στη δίνη μιας αέναης τελετουργίας. Όπως το ψυχαναλυτικό Πράγμα που επανέρχεται, ξανά και ξανά, ολόφωτο, τόσο που δεν μπορείς να τ’ αντικρίσεις. Μόνον αυτό το αστραποβόλημά του, η ακαριαία του λάμψη, ό,τι μπορεί να εγγραφεί στο σκοτάδι. Ο κόσμος έτσι δε θωρείται, αλλά, όπως λέει ο Lessing, επιδρά, αφήνει τ’ αποτύπωμά του, σε μαγεύει, σε καθηλώνει στη σαγήνη του, σ’ εγκαταλείπει σ’ έναν άλλο χρόνο, σε μια κρύπτη του χρόνου, σ’ αυτή τη κρύπτη του παραμυθιού.

Η αφήγηση του παραμυθιού, όπως και κάθε αφήγηση, κάτι αποκαλύπτει και κάτι αποκρύπτει. Μια κρίσιμη περιοχή μένει πάντα ανεξερεύνητη. Που εδράζεται η μαγική καταγωγή των όντων του; Από που εκκινούν; Ποια η γενεαλογία τους; Η αφήγησή του είναι επίπεδη, όπως και οι λαϊκές ζωγραφιές. Δεν έχει βάθος, έχει όμως έντονες φωτοσκιάσεις και γι αυτό σαφήνεια. Το παραμύθι είναι εικόνα, η εσωτερικευμένη εικόνα της ακρόασής του. Μια εικόνα που προδίδει και την αλήθειά της. Δεν θέλει να διαυγάσει τα σκότη της ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά να τα διασκεδάσει. Υπομνηματίζει την μυθική υπόσταση του κόσμου μας, το σκοτεινό πυρήνα της ανθρώπινης φύσης, και μέσω της συμβολικής γλώσσας, που παρέλαβε απ’ το μύθο, καταλύει όλη αυτή τη μυστική κοσμογονία στο μέτρο της ανθρωπινότητάς του. Εν τέλει «έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα». Αυτή η φιλανθρωπία του φαντασιακού. Η γλώσσα του παραμυθιού φέρει τα στίγματα του μυθικού λόγου, αλλά τα παζαρεύει όλα στο ανταλλακτήριο των μεταφυσικών αξιών. Είναι αυτή η έκπτωση του που το καθηλώνει αναπόδραστα και στην επιφάνεια της εικόνας του. Μια εικόνα που δεν είναι πλέον μία ομοίωση του Θείου, μια εικόνα του Απολύτου, όπως προείπαμε, αλλά το εκπτωτικό περιεχόμενο μιας διασαλευμένης φύσης, η πυρηνική της διάχυση. Αυτός ο διασαλευμένος πυρήνας του κόσμου που είναι και η μεταφυσική έδρα του παραμυθιού, ο τόπος της ενορατικής του διαύγειας. Μια περιδίνηση σ’ ένα μαγεμένο τοπίο, σ’ ένα αλλιώς είναι της γλώσσας. Η ποιητική αυτού του λόγου, δεν είναι άλλη απ’ τη μορφοποιητική ένταση των αναπαραστάσεών του. Μια φαντασιακή λειτουργία που μεταγγίζει μορφική απειρία στην πραγματικότητα των πεπερασμένων μορφών, αποδίδοντας την υλικότητά τους σ’ ένα υπεσχημένο και διευρυμένο ορίζοντα. Ο κόσμος αναλαμβάνει  έτσι την εσωτερικότητά του, μια εσωτερικότητα όμως απόλυτα συνδεδεμένη με το Έξω που την περιβάλλει και την διεγείρει. Μία αμφίπλευρη γνώση του κόσμου που ενοποιεί τον διασαλευμένο του ορίζοντα στις θαυμαστές του αποκαλύψεις και στις αισθητηριακές του συλλήψεις. Ένας παραμυθιακός λόγος που γίνεται κι ένας παραμυθητικός λόγος, καθώς υπομένει αυτές τις διακρίσεις και πραγματώνει την ενότητά τους. Η εμπειρία έτσι του κόσμου γίνεται ένα μυστικό βίωμα, ένα βίωμα γλωσσικό. Τα υποκείμενα αυτού του λόγου αναλαμβάνουν έτσι μοναδικές εμπειρίες κι αναλίσκονται. Είναι οι υπερβολικές τους χειρονομίες που διεγείρουν το φυσικό τους περίγυρο. Ένα είναι-μέσα-στον-κόσμο που παραστέκει στο λόγο, που παραλογίζεται, που εκτρέπεται σε σκιερά μονοπάτια, στη σκοτία της εκφοράς του, σε παραδειγματικές του καθηλώσεις μέσα στο λόγο του άλλου. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να βιωθεί ο κόσμος πέραν της αφήγησής του. Στο σπήλαιο των αντηχήσεων διαγράφονται και οι σκιές των πραγμάτων, οι αναδιπλασιασμοί τους. Κρύσταλλοι, μαγικοί καθρέπτες, δροσοσταλίδες, λιμναίες αντανακλάσεις, και χρυσός, πολύς χρυσός, όλα που συνηγορούν στην εκδίπλωση της εικόνας, στη καλειδοσκοπική της διάχυση. Ένα ατέρμονο που στοιχειώνει τον κόσμο μας και τον αποδίδει στη δόξα του. Ένας μυστικός αισθητικισμός που αντικατοπτρίζει κι αντικατοπτρίζεται στο βλέμμα του μαγεμένου, σ’ αυτή την επιτομή του παραμυθιού.

Ο ανθρωπολογικός τύπος του παραμυθιού είναι λοιπόν αυτός ο τύπος του μαγεμένου. Ένα αποσβολωμένο υποκείμενο, εγκαταλελειμμένο στο φασματικό περιβάλλον μιας ιλιγγιώδους κυκλοφορίας. Δαίμονες, στοιχειά, δράκοι, φαντάσματα, μάγισσες, εγείρουν απέναντι του μία σκηνή που δεν ησυχάζει. Μια βαλπούργεια νύχτα, γεμάτη φωνές. Ένας ακατανόητος κόσμος που επιβάλλεται, άμα τη εμφανίσει του, και εκθέτει ανίσχυρο τον ήρωα του στις δίνες των εκτροπών του. Ο ήρωας του παραμυθιού είναι συνήθως ένα μοναχικό, αποσυνάγωγο πλάσμα. Ένας παρεκκλίνων, που εξέρχεται του περιβάλλοντός του και περιπλανάται, αφήνεται, προκαλεί τις συγκινήσεις του. Έλκεται και μετέχει του Έξω, ακριβώς επειδή εγκαταλείπει το οικείο περιβάλλον, ή εκδιώκεται απ’ αυτό. Πέφτει στο κενό κι αφήνεται στη σαγήνη αυτού του κενού και στη διακινδύνευση που του επιβάλλει. Είναι το συμβάν της αναχώρησης, της εξόδου απ’ την οικεία μας γλώσσα και των απρόβλεπτων συναντήσεών μας. Συνήθως αποτυγχάνει, καθώς δοκιμάζεται στο περιβάλλον αυτής της ετερότητας, τα μάγια δεν λύνονται εύκολα, αλλά έχει ήδη υπερβεί τα όρια του. Καθίσταται έτσι ένα ενδιάμεσο αντικείμενο, αντιμέτωπος με δύο ασύμβατες μεταξύ τους εσωτερικότητες, την δική του και της εξωτερικότητάς του. Το πεπερασμένο της φυσικής του ύπαρξης, που διαρρηγνύεται σ’ αυτή την ανοικτότητα, αδυνατεί να ανασυγκροτηθεί σε μια νέα συνείδηση. Ένα αδιέξοδο που μόνο η γενναιοδωρία της αφήγησης μπορεί να ξεπεράσει. Η μοναξιά του μόνο, μέσα στο χρόνο αυτής της Νύχτας, η καθηλωτική, αχρονική στιγμή της μαγείας του. Αλλά εδώ και το παράδοξο του: αν και παραμένει ηττημένος, θεωρείται νικητής, δηλαδή μαγεμένος, κατακλυσμένος απ’ αυτή την απειρία της Νύχτας, ίδιος ο Φάουστ. Μια άφατη λοιπόν εμπειρία, αυτή η αδυναμία της γλώσσας.  

Λόγος, Μέλος, Χορός, τριάδα αχώριστη


Του Παντελή Μπουκάλα



Συνήθως το παραβλέπουμε, από προπέτεια ή αδαημοσύνη, πάντως η γνώση μας τόσο για τον αρχαίο ελληνικό βίο και πολιτισμό όσο και  για τον νεοελληνικό χρωστάει πάρα πολλά στους ξένους μελετητές. Για να σταθούμε στα ελληνικά δημοτικά τραγούδια, στον Γάλλο νεοελληνιστή Κλωντ Φωριέλ δεν οφείλουμε μόνο την πρώτη δημοσίευσή τους, στο Παρίσι, το 1824-1825, στην καρδιά της Επανάστασης, μια έκδοση που αναζωπύρωσε τον φιλελληνισμό και συγκίνησε την ευρωπαϊκή λογιοσύνη, όπως μαρτυρεί και η σχεδόν άμεση μετάφραση τραγουδιών σε διάφορες γλώσσες. Του οφείλουμε και όσα εξαιρετικώς ευφυή παρατηρεί στα «Προλεγόμενά» του, μελετώντας την ιστορική διαδρομή των τραγουδιών, τη γλώσσα τους, την ποιητική τους, τη στενότατη σχέση τους με τη ζωή των Νεοελλήνων, στις κορυφώσεις της: έρωτας, γάμος, μισεμός, πόλεμος, θάνατος.

Επί της ουσίας, τα τραγούδια αυτά είναι για τον Φωριέλ το ατράνταχτο πειστήριο πως οι Νεοέλληνες δεν είναι «φυλή τιποτένια, ξεπεσμένη σε σημείο που να αξίζει μόνο την περιφρόνηση, ή τη λύπηση των καλλιεργημένων ανθρώπων»,(1) όπως πίστευαν οι λόγιοι της Ευρώπης. «Οι Νεοέλληνες», γράφει, έχουν και «μια ποίηση λαϊκή με όλη τη σημασία της λέξης, άμεση και γνήσια έκφραση του εθνικού χαρακτήρα και του εθνικού πνεύματος». Αν μάλιστα, συνεχίζει, ήταν εφικτή η «πλήρης συλλογή» των δημοτικών τραγουδιών, θα ήταν «η αληθινή εθνική ιστορία της νεότερης Ελλάδας και ο πιο πιστός πίνακας των εθίμων των κατοίκων της». (2)

Με την έκδοση ενός corpus των δημοτικών μας τραγουδιών να παραμένει δυστυχώς στον χώρο της προσδοκίας και της ευχής, μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι η πλήρης συγκέντρωσή τους δεν έχει κατορθωθεί, παρά τις εκατοντάδες πλέον συλλογές, επιπλεον δε η μουσική πολλών είναι άγνωστη, αφού η καταγραφή της δεν ήταν στις έγνοιες των πρώτων συλλογέων. Είμαστε επίσης βέβαιοι ότι δεν έχουν καταγραφεί όλα τα τραγούδια ανόθευτα, χωρίς να πειραχτεί η γλώσσα τους (που «ευπρεπίστηκε») ή και το περιεχόμενό τους, το οποίο κατά κάποιον τρόπο καθαρίστηκε, ώστε να είναι «εθνικώς ορθότερο».

Αυτό σημαίνει ότι οι αποφθεγματικές φράσεις του Νικολάου Πολίτη στον πρόλογο των Εκλογών από τα τραγούδια του ελληνικού λαού, θα έπρεπε να προσεγγίζονται με περίσκεψη και να μη χρησιμοποιούνται σαν έμβλημα με ισχύ φυσικού νόμου. «Εξαίρετον αναντιρρήτως θέσιν μεταξύ των μνημείων του λόγου του ημετέρου λαού», γράφει ο Πολίτης, «κατέχουν τα τραγούδια· όχι μόνον ως ισχυρώς κινούντα την ψυχήν διά το απέριττον κάλλος, την αβίαστον απλότητα, την πρωτοτυπίαν και την φραστικήν δύναμιν και ενάργειαν, αλλά και ως ακριβέστερον παντός άλλου πνευματικού δημιουργήματος του λαού εμφαίνοντα τον ιδιάζοντα χαρακτήρα του έθνους. [...] εις τα τραγούδια και τας παραδόσεις ο εθνικός χαρακτήρ αποτυπώνεται ακραιφνής και ακίβδηλος». Και καταλήγει με την πεποίθηση σκέψη ότι «τα τραγούδια εγκατοπτρίζουν πιστώς και τελείως τον βίον και τα ήθη, τα συναισθήματα και την διανόησιν του ελληνικού λαού».(3)

Οπωσδήποτε, τα τραγούδια αποτελούν μαρτυρίες της συλλογικής νοοτροπίας. Είναι μνημεία λόγου και βίου. Για να λειτουργήσουν όμως σαν όσο το δυνατόν ακριβέστερο κάτοπτρο, για να αποκτήσει δηλαδή το πλήρες νόημά του το κρίσιμο ρήμα εγκατοπτρίζουν, θα πρέπει να προσπαθήσουμε να καθαρίσουμε ορισμένα τμήματα του καθρέφτη, τα οποία με τον καιρό έχουν σκοτεινιάσει από τις νοθευτικές επιστρώσεις. Να προσπαθήσουμε επίσης να αποκαλύψουμε όσες φωνές των δημοτικών τραγουδιών αποσιωπήθηκαν μερικώς ή και πλήρως, επειδή αντέβαιναν στο δικαιωτικό εθνικό αυτοϊστόρημα, που πλάστηκε όταν πια η λαϊκή μούσα είχε πάψει να είναι εκθαμβωτικά δημιουργική.

            Έχουν πράγματι ένα εκθαμβωτικό γνώρισμα ή χάρισμα τα γεννήματα της ανώνυμης ποίησης: Συνιστούν γεγονότα σώματος και γεγονότα ψυχής· είναι σημεία βαθύτερα της γλώσσας. Κι έτσι όπως παντρεύουν αρμονικά ρυθμό και νόημα, μέλος και εικόνα, φωνή και σιωπή, δηλούμενο και υποδηλούμενο, αφηγηματικό και λυρικό, φυσικό και υπερφυσικό, επάνω τόπο και κάτω κόσμο, ακαριαίο και εκτενές, φύση και ανθρώπους, λογικό και απροσδόκητο, ομάδα και άτομο, σεμνό και προκλητικό, γενέθλιο και τελεσίδικο, κοινό και αλλόκοτο, σκωπτικό και φιλάνθρωπο, ζωηφόρο και πένθιμο, πραγματικό και υπερρεαλιστικό, αρχαιότατο και καινοτόμο· έτσι όπως φιλόξενα στεγάζουν μέσα τους έναν τρόπο να δει κανείς το παν άτμητο, και άτμητο να το γευτεί, αποκαθιστούν και την ενότητα πνεύματος του ακροατή τους, αλλά πια και του αναγνώστη τους, που του προσφέρουν έναν απίστευτο αποκαλυπτικό πλούτο.

            Τα δημοτικά τραγούδια, άκρως λιτά και σοφά οικονομημένα, ακόμη κι όταν αφηγούνται μια ιστορία που θα μπορούσε να συντεθεί σε πολύπρακτο δράμα, είναι πολύδυμα ποιήματα, όχι μονοφωνικά. Το απώτερο νόημά τους αντιστέκεται στην προφάνεια και δεν παραδίδεται στη μία και μοναδική ανάγνωση· απαιτεί τη σπουδή ως κοπιαστική μελέτη, όχι ως βιασύνη. Το μοιρολόι είναι και δοξαστικό. Το τραγούδι του γάμου δεν αρνείται τη θλίψη. Το ηρωικό είναι και πικρό. Το τραγούδι της ξενιτιάς είναι και κοινωνικό, με εντελώς σύγχρονους όρους, αλλά και ερωτικό.

            Δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί με σχετική έστω ακρίβεια ο αριθμός των δημοτικών μας τραγουδιών. Αυτό άλλωστε που ενδιαφέρει πρωτίστως είναι το πνεύμα τους: πνεύμα ελεύθερο, δίκαιο και τίμιο. Από τους Ευρωπαίους περιηγητές πάντως και τις εξιστορήσεις τους γνωρίζουμε ότι στους αιώνες της σκλαβιάς οι Έλληνες τραγουδούσαν αδιάκοπα, ιστορώντας με παρρησία κάθε πτυχή του συλλογικού και του ιδιωτικού βίου. Γράφει σχετικά ο Αλέξης Πολίτης: «Ο κόσμος δεν τραγουδούσε μονάχα στα πανηγύρια ή τις γιορτές, τραγουδούσε συνεχώς κι αναζητούσε, όσο γινόταν, την ευκαιρία να χορέψει. "Οι ΄Ελληνες", μας λέει ένας προσεκτικός παρατηρητής, από τους οξυνούστερους που πέρασαν από τον χώρο μας, ο εγγλέζος Γουίλιαμ Μάρτιν-Λικ, "κάνουν μπαλάντες και τραγούδια για όλα τα θέματα και για κάθε περίσταση"· έναν αιώνα νωρίτερα κάποιος άλλος ταξιδιώτης, πολύ συστηματικός επίσης, ο γάλλος Τουρνεφόρ, σημείωνε: "είναι αλήθεια ότι οι ΄Ελληνες δεν έχουν χάσει τελείως τη διάθεση για χωρατά ούτε τη ροπή προς τη σάτιρα, που σπινθηροβολούσε την εποχή των προγόνων τους. Κάθε μέρα συνθέτουν πολύ πνευματώδη τραγούδια". [...] Στα μέσα του 18ου αιώνα: "Χωρίς να ξέρουν ποιος είναι ο ΄Ομηρος, ο Ανακρέων, ο Θεόκριτος, διασκεδάζουν με ερωτικά τραγούδια, μπαλάντες και ποιμενικά. Τραγουδούν αδιάκοπα και χορεύουν» [Porter]· και στα χρόνια της Επανάστασης: «το τραγούδι και ο χορός γεμίζουν κάθε λεπτό που δεν τους απασχολούν οι εργασίες του σπιτιού" [Blaquières]».(4)

          Εύστροφη και επινοητική η γλώσσα των δημοτικών τραγουδιών, καταρρίπτει τη δογματική αντιμετώπισή της ως φτωχής. Αλλά δεν είναι μόνο λέξεις τα δημοτικά τραγούδια. Είναι τριαδικά, τρισυπόστατα: Λόγος, Μέλος, Χορός. Είναι πλουτισμένα με τη μουσική τους και, τις περισσότερες φορές, έχουν τον χορό να τα ιστορεί, και να οδηγεί συχνά τα βήματά του αντίθετα προς το περιεχόμενο: πικρό το νόημα, αλλά ο χορός ανοίγει το σώμα, το αναπτύσσει μέσα στο πείσμα του και στην επιμονή του. Το σκυμμένο κεφάλι σηκώνεται, όσο το πόδι πατάει γερά στο χώμα, θαρρείς με τον τρόπο του Ανταίου, και κοιτάζει καταπρόσωπο ό,τι ονομάστηκε μοίρα. Αυτή είναι η μαγγανεία της δημοτικής ποίησης.


[1]  Claude Fauriel, Ελληνικά δημοτικά τραγούδια, τόμ. Α΄: Η έκδοση του 1824-1825, εκδοτική επιμέλεια Αλέξης Πολίτης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 1999, σ. 17.
[2] Στο ίδιο, σ. 26.
[3] Ν. Γ. Πολίτης, Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού, Τυπογραφείον «Εστία», Αθήνα 1914, σ. ε΄.
[4] Αλέξης Πολίτης, Το δημοτικό τραγούδι: Εποπτικές προσεγγίσεις - Περνώντας από την προφορική στη γραπτή παράδοση - Μικρά αναλυτικά, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2010, σ. 41-42. Τα χωρία που παραθέτει ο συγγραφέας προέρχονται κατά σειράν από τα εξής βιβλία: William Martin-Leake, Researches in Greece, Λονδίνο 1814. - Joseph Pitton de Tournefort, Ταξίδι στην Κρήτη και τις νήσους του Αρχιπελάγους 1700-1702, μετάφραση - εισαγωγή Μάκης και Μυρτώ Απέργη, σχόλια Μάκης Απέργης - Ειρήνη Λυδάκη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2003. - Sir James Porter, Observations sur la religion, les loix, le gouvernement et les moeurs de la Grèce, Νεσατέλ 1763. - Ed. Blaquières, Histoire de la révolution actuelle de la Grèce, Παρίσι και Λειψία 1825.


Τετάρτη, 23 Μαΐου 2018

Η Λαϊκή Χειροτεχνία στη Σύγχρονη Τέχνη



O Dan Ben Amos διέκρινε στη Λαογραφία την ιδιότητα της επικοινωνίας: «Folklore is the artistic communication in small groups», (Η Λαογραφία είναι η καλλιτεχνική επικοινωνία σε μικρές ομάδες).  Η δυνατότητα «καλλιτεχνικής επικοινωνίας» ενυπάρχει σε όλες τις εκφάνσεις του λαϊκού πολιτισμού αλλά και στις τέχνες γενικότερα.

Ειδικά στη λαϊκή χειροτεχνία συναντάται το χαρακτηριστικό αυτό, της επικοινωνίας μέσω της εικόνας ή και της τεχνικής. Οι εικόνες των λαϊκών ζωγράφων, τα ξυλόγλυπτα αλλά και τα μοτίβα των υφαντών μεταδίδουν νοήματα μέσω συμβόλων. Τα οπτικά  εκφραστικά μέσα, τα οποία χρησιμοποιούνται εντός ενός συλλογικού πλαισίου, μεταδίδουν κωδικοποιημένα μηνύματα. Η χρήση τους έχει σκοπό την τήρηση και την διατήρηση της κοινωνικής δομής ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύουν την καλαισθησία που είναι αποδεκτή σε μια συλλογικότητα. Οι κοινωνίες θεμελιώνονται σε ένα σύνολο κανόνων, αξιών και ιεραρχιών, τα οποία, ειδικά στις προβιομηχανικές κοινωνίες, διαδίδονται υπαινικτικά από τις λαϊκές τέχνες.

Τα είδη της λαϊκής χειροτεχνίας διακρίνονται σε δύο είδη στην οικοτεχνία και στην εμποροτεχνία. Η πρώτη κατηγορία αναφέρεται στις τέχνες που εξασκούνταν από τις γυναίκες όπως ήταν η υφαντική, το πλέξιμο και το ράψιμο, οι  οποίες παρήγαγαν προϊόντα που ήταν απαραίτητα για την οικογένειά τους και την οικεία. Οι τέχνες της εμποροτεχνίας εξασκούνταν από εξειδικευμένους τεχνίτες, άντρες κατά κύριο λόγο.  Οι τέχνες που εντάσσονται σε αυτή την κατηγορία είναι η ξυλογλυπτική, η αγιογραφία, η ζωγραφική κ.α. Ο καταμερισμός των εργασιών και της ενασχόλησης των τεχνών γίνονταν με βάση το φύλο. Η έμφυλη διάσταση  είναι γνώρισμα του λαϊκού πολιτισμού και με βάση αυτή οργανώνονταν η κοινωνική ζωή. Οι γυναίκες ασχολούνταν με εργασίες και τέχνες που λάμβαναν χώρα μέσα στο σπίτι κυρίως, καθώς και τα δημιουργήματά τους προορίζονταν για το σπίτι τους. Αντίθετα, οι άντρες δημιουργούσαν σε χώρους εκτός σπιτιού και τα καλλιτεχνήματά τους μπορούσαν εκτίθονταν σε δημόσιους χώρους. Βέβαια, οι άνδρες ήταν επαγγελματίες καλλιτέχνες και δέχονταν παραγγελίες επί αμοιβή, για αυτό και οι τέχνες τους ανήκουν στην εμποροτεχνία.

Στις σύγχρονες εικαστικές τέχνες, τεχνικές ή δημιουργήματα της λαϊκής χειροτεχνίας έχουν επαναχρησιμοποιηθεί από τους εικαστικούς. Οι επαναχρήσεις αυτές  είναι αποκομμένες από το πλαίσιο δημιουργίας τους.  Στα εικαστικά έργα, τα στοιχεία της λαϊκής τέχνης επανανοηματοδοτούνται  σε ένα πλαίσιο διαφορετικού κοινωνικού και οικονομικού οικοδομήματος,  που σχολιάζουν καταστάσεις που απασχολούν τους ίδιους του εικαστικούς και έμμεσα το κοινό.

Η βασική διαφορά μεταξύ της λαϊκής καλλιτεχνίας και των εικαστικών τεχνών είναι ότι η πρώτη ικανοποιεί  χρηστικές ανάγκες και την καλαισθησία της ομάδας. Στα  σύγχρονα εικαστικά έργα όμως γίνεται λόγος για αισθητική που προκύπτει μέσα από πολύπλοκες θεωρητικές διεργασίες.

Η ιδιότητα της επικοινωνίας παραμένει και στις δύο, την λαϊκή και την λόγια τέχνη, αφού και οι δύο μεταβιβάζουν μηνύματα με εντελώς διαφορετικό όμως τρόπο και σκοπό. Στη λαϊκή τέχνη υπάρχει η ανάγκη της δόμησης ενώ στα εικαστικά τα στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού συχνά υποδομούνται. Η τάση της δόμησης αφορά τη δημιουργία όπως και την ενίσχυση τη συλλογικής ταυτότητας. Στις κοινωνίες και στις κοινότητες, ιδιαίτερα κατά τη προβιομηχανική, περίοδο η ταύτιση του συλλογικού «εγώ»  με το ατομικό «εγώ» συνέπιπτε με το ζήτημα της επιβίωσης. Συνεπώς, η συνοχή της ταυτότητας μιας ομάδας ενδυνάμωνε την άμυνα της σε εξωτερικούς ανθρώπινους παράγοντες.

Σήμερα, στη μεταμοντέρνα εποχή η συλλογική ζωή δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την ατομική. Οπότε, η δημιουργική παραγωγή είναι ατομική διαδικασία, εφόσον τα  σύγχρονα έργα δεν απευθύνονται σε μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων. Επομένως, οι εικαστικοί μπορούν να αμφισβητήσουν ή να αντιμετωπίσουν κριτικά τα κοινωνικά φαινόμενα ή τις εκφράσεις της παρελθούσας ζωής.

Η λαϊκή καλλιτεχνία και οι εικαστικές τέχνες όσο διαφορετικά και αν προσεγγίζονται από τους δημιουργούς τους, σε όσο διαφορετικές κοινωνίες και αν εξελίσσονται δεν παύει να υπάρχει μια ιδιαίτερη διαλεκτική σχέση ανάμεσά τους. Η σχέση αυτή εμπλουτίζει τη σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή άλλα και τη σκέψη σε κοινωνικά και ευρύτερα φιλοσοφικά θέματα.
                             
Μαριεύη Μαστοράκη
Ιστορικός Τέχνης - Λαογράφος


Φωτογραφία: Μοτίβα από Τσακώνικα υφαντά, Μαριεύης Μαστοράκη.


Δευτέρα, 25 Σεπτεμβρίου 2017

ΜΕΤΑ ΤΟ ΣΥΜΒΑΝ: ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΜΗΘΕΑ ΔΕΣΜΩΤΗ


Το έργο Συνάντηση με τον Προμηθέα Δεσμώτη πραγματοποιήθηκε για μια και μοναδική φορά, με τη μορφή αναλογίου, στη Ρωμαϊκή Αγορά του Αρχαιολογικού χώρου των Δελφών, την Παρασκευή 22 Σεπτεμβρίου, στις 6 το απόγευμα, χωρίς αντίτιμο εισόδου. Συγκροτήθηκε από το Θεσμό των Φυλακών Άμφισσας, της Εφορείας Αρχαιοτήτων  Φωκίδος και του Μουσείου των Δελφών, κατοίκων του Δήμου Άμφισσας και την άτυπη και τυπική θέσμιση των οργανωτών.
Αυτή η ετερογενής συνάντηση των Θεσμών, όπως εκπροσωπήθηκαν από άτομα-αναγνώστες, με τη φυσική παρουσία και με τη φυσική απουσία -δια της φωνής τους-, στο πλαίσιο της παράστασης-ανάγνωσης της ποιητικής τραγωδίας του κειμένου του Προμηθεά Δεσμώτη, συγκρότησε μια νέα επινοημένη οντότητα. Αυτή η νέα οντότητα μπόρεσε να υπάρξει γιατί η ποιητική του ίδιου του τραγικού κειμένου διασάλευσε τα όρια, όχι μόνο ανάμεσα στους Θεσμούς, αλλά και στο εσωτερικό του καθένα χωριστά. Μάλιστα, η υλοποίησή του συγκεκριμένου συμβάντος, έλαβε χώρα σε έναν από τους πιο δημόσιους ιστορικούς χώρους, την Ρωμαϊκή Αγορά του Αρχαιολογικού χώρου των Δελφών, και επιπλέον 90 χρόνια από την πρώτη επανασύσταση, στα νεώτερα χρόνια, της Αρχαίας Τραγωδίας από τον Άγγελο και την Εύα Πάλμερ, στον ίδιο Αρχαιολογικό χώρο και με το ίδιο έργο.
Τέλος η ίδια η παράσταση-ανάγνωση υπερέβη τα αναμενόμενα αποτελέσματα, τόσο από την προσέλευση του κοινού (όχι μόνον από το Δήμο Άμφισσας), όσο και από την ποιότητα που δώσανε οι  συντελεστές (σκηνοθέτης και αναγνώστες) στη μορφή του αναλογίου.
Εκτιμούμε, λοιπόν, ύστερα από την υλοποίηση ενός τόσο δύσκολου εγχειρήματος από την
άποψη των διαδικασιών, αλλά και δεδομένου του ενθαρρυντικού αποτελέσματος- κυρίως της συνολικής δομής της συγκρότησης ενός τέτοιου συμβάντος-, ότι γίνεται επιτακτικό το αίτημα για θεσμική δυνατότητα των κρατουμένων να έχουν παρουσία (δημιουργού και θεατή) στον δημόσιο χώρο του πολιτισμού.
                 

Συνάντηση με τον Προμηθέα Δεσμώτη

Κείμενο: Προμηθέας Δεσμώτης, Αισχύλος

Μετάφραση: Π. Μουλά
Σκηνοθεσία αναλογίου: Δ. Αποστόλου
Ρωμαϊκή Αγορά, Αρχαιολογικός Χώρος των Δελφών
22 Σεπτεμβρίου 2017, 6μμ.
              
Άτυπο Στούντιο Νεοποιητικής (Φίλιππος Ωραιόπουλος, Αλέξης Δάλλας, Θοδωρής Ζαφειρόπουλος)
The Symptom Projects (Αποστόλης Αρτινός, Κώστας Χριστόπουλος)

και Ευαγγελία Λεδάκη 

Τρίτη, 19 Σεπτεμβρίου 2017

Τhe symptom projects 2017

Το The Symptom Projects πραγματοποιεί για όγδοη συνεχόμενη χρονιά στην πόλη της Άμφισσας το εκθεσιακό του πρόγραμμα: Την Παρασκευή 6 Οκτωβρίου 2017 πραγματοποιούνται τα εγκαίνια της φωτογραφικής έκθεσης “Περί-λήψεως” σε επιμέλεια της Νίκης Παπασπύρου και μια μέρα μετά, το Σάββατο 7 Οκτωβρίου τα εγκαίνια της ομαδικής έκθεσης “Τουρισμός”, σε επιμέλεια Ελπίδας Καραμπά και Γλυκερίας Σταθοπούλου και στις 13 και 14 Οκτωβρίου λογοτεχνικές συναντήσεις σε επιμέλεια του Αποστόλη Αρτινού. 


the symptom 08 / “Τουρισμός”
Επιμέλεια: Ελπίδα Καραμπά και Γλυκερία Σταθοπούλου
Παραγωγή: The Symptom Projects
Παλαιό Νοσοκομείο Άμφισσας
Εγκαίνια: Σάββατο 8 Οκτωβρίου 2017, στο Παλαιό Νοσοκομείο Άμφισσας
Διάρκεια έκθεσης: 8 - 22 Οκτωβρίου, 2017
Ώρες λειτουργίας: καθημερινά 18.00 - 22.00

«Η ιδέα του τουρισμού είναι ιδιαίτερα συνδεδεμένη με την Ελλάδα, καθώς η Ελλάδα μαζί με την Ιταλία υπήρξαν παραδοσιακοί προορισμοί ταξιδιού πολύ πριν οργανωθεί η βιομηχανία του τουρισμού. Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο τα ταξίδια προωθήθηκαν ως μέρος της διπλωματίας, ενώ η επανάσταση των μεσων μεταφοράς επέκτεινε στις μάζες το δικαίωμα του ταξιδιού, μέχρι το ταξίδι και ο τουρισμός να συνδεθούν άρρηκτα με την οικονομία του θεάματος και την παγκοσμιοποιημένη οικονομία, που σαρώνει με τον ίδιο τρόπο το Κολλοσαίο, τη Ντίσνεϊλαντ, το Τσερνομπίλ και το Νταχάου. 
Ως ένα από τα σημεία διαπλοκής και αλληλεπίδρασης του τοπικού με το παγκόσμιο, ο τουρισμός φαίνεται να είναι το ιδανικό εκείνο πρίσμα, μέσω του οποίου μπορούν να εξεταστούν διάφορες εκφάνσεις του τοπικού, του υπερτοπικού, της ταυτότητας, της ετερότητας, της πολιτιστικής κληρονομιάς, της εμπορευματοποίησης και της παγκόσμιας κυκλοφορίας των ανθρώπων, εικόνων και κεφαλαίων. Διαμορφώνει το πεδίο πάνω στο οποίο εκφράζονται, σημασιολογούνται και επιτελούνται διάφορες εθνικές, τοπικές, έμφυλες, εργασιακές ταυτότητες και κοινωνικοί ρόλοι, καθώς και επαναπροσδιορίζονται οι ταυτότητες των χώρων και των τοπικών κοινοτήτων υποδοχής.
Οι τουριστικοί προορισμοί και τα αξιοθέατα, μπορούν να θεωρηθούν ως κόμβοι μιας επανάληψης επιτελεστικών πράξεων (ο θαυμασμός ενός αξιοθέατου, η ρομαντικοποίηση μια τοποθεσίας κ.α.). Οι τόποι εμπλέκονται σε πολύπλοκα δίκτυα σχεσιακότητας, όπου οικοδεσπότες, επισκέπτες, κτίσματα και αντικείμενα συνδέονται για να επιτελέσουν ορισμένες αναπαραστάσεις. Οι προορισμοί αυτοί συχνά αποτελούν ιζηματογενείς συσσωρεύσεις αυτών των επιτελέσεων.
Με την ευκαιρία της έκθεσης, καλούμε στην Άμφισσα καλλιτέχνες να παρουσιάσουν έργα πάνω στο θέμα του τουρισμού, θέτοντας φανερά και λανθάνοντα ζητήματα που συνδέονται με την ιδέα και την ιστορία του τουρισμού ως μέρους μιας ευρύτερης βιομηχανίας, της πολιτικής και της οικονομίας, που επεκτείνονται σε ζητήματα του τοπικού και του παγκόσμιου, σε ζητήματα ταυτότητας, κοινωνικών ρόλων, αναπαραστάσεων και φυσικών ή νοητικών κατασκευών.
Η Άμφισσα δεν γίνεται εδώ κατάνοητή απλά ως ένα γεωγραφικό σημείο αλλά μας παρέχει τη δυνατότητα να στοχαστούμε πάνω στην ειδυλλιακότητα και την αποκέντρωση. Γειτνιάζοντας με έναν βαρυσήμαντο συμβολικά τόπο, τους Δελφούς, μας παρέχει την αφορμή να σταθούμε κριτικά απέναντι στα θεωρούμενα ως αυτονόητα και να προβληματίσουμε καθιερωμένες και κυρίαρχες μορφές και συστήματα γνώσης και εμπειρίας.»
Ελπίδα Καραμπά και Γλυκερία Σταθοπούλου         

Συμμετέχοντες: Μιχάλης Αδάμης, Νίκος Αρβανίτης, Εύα Γιαννακοπούλου, Θοδωρής Ζαφειρόπουλος, Γιώτα Ιωαννίδου, Νίκος Καναρέλης, Απόστολος Καραστεργίου, Ζήσης Κοτιώνης, Πάνος Κούρος, Μαρία Λάλου και Skafte Aymo-Boot, Νατάσα Μπιζά, Ραλλού Παναγιώτου, Πάνος Σκλαβενίτης, Κωνσταντίνος Χατζηνικολάου, Ινώ Βαρβαρίτη και Γιάννης Δελαγραμμάτικας, KaveCs, Οι αρχιτέκτονες της φάλαινας, Ευθύμης Θέου και Ηλέκτρα Αγγελοπούλου, Aysenur Babuna.



es-optron 05 / “Περί-λήψεως”
Επιμέλεια: Νίκη Παπασπύρου
Παραγωγή: The Symptom Projects
Μουσείο Πανουργιά, Άμφισσα.
Εγκαίνια: Παρασκευή 6 Οκτωβρίου 2017, 20.00
Διάρκεια έκθεσης: 6 - 22 Οκτωβρίου, 2017.
Ώρες λειτουργίας: καθημερινά 18.00 - 22.00

Η σχέση του έργου τέχνης με τον χώρο και τον χρόνο είναι ποικίλη και πολλαπλή. Κανένα ανθρώπινο έργο δεν δημιουργεί πιο αποτελεσματικά την εντύπωση της διεύρυνσης ή της συρρίκνωσης του χώρου και του χρόνου από το έργο τέχνης. Είναι αυτό που συμπυκνώνει και διαστέλλει παρόν παρελθόν και μέλλον· είναι αυτό που τα περιεχόμενα και οι προορισμοί του διαρκώς επαναπροσδιορίζονται.
Η έκθεση «Περι-λήψεως» παρουσιάζει τρείς εικαστικούς καλλιτέχνες, Απόλλωνα Γλύκα, Νίκο Ιαβάτσο και Δημήτρη Κατσούδα που επιχειρούν να κατανοήσουν τις μεταβλητές έννοιες του χώρου και του χρόνου μέσα από τη φωτογραφική εικόνα. Παρακολουθεί τον τρόπο που ο χώρος και ο χρόνος εμφανίζονται στα έργα τους, αλλάζοντας συνεχώς ρόλο και λειτουργία. Η φωτογραφική διαδικασία γίνεται η αφετηρία σκέψεων γύρω από την κριτική κατανόηση της πραγματικότητας ως χωρο-χρονικής συνθήκης. Η έκθεση επιδιώκει να τονίσει ότι τα αισθητικά φαινόμενα είναι τα διαχρονικά εργαλεία που αποκαλύπτουν νέες όψεις του κόσμου και στα οποία οφείλουμε μια διαφορετική πρόσληψη, κατανόηση και ερμηνεία του.
Κάθε αντίληψη της ιστορίας εκφέρεται πάντοτε μαζί με μια συγκεκριμένη εμπειρία του χρόνου· εμπειρία που διαπλέκεται μαζί της, που την ορίζει καταστατικά και που προορίζεται ακριβώς να την ανεβάσει στο φως. Παρομοίως και κάθε κουλτούρα είναι πάνω απ' όλα μια συγκεκριμένη εμπειρία του χρόνου και καμιά νέα κουλτούρα δεν είναι δυνατή χωρίς κάποια μεταβολή αυτής της εμπειρίας. Ως εκ τούτου, το πρωταρχικό καθήκον μιας αυθεντικής επανάστασης δεν είναι ποτέ άπλα και μόνο «να αλλάξει τον κόσμο παρά και προπαντός να αλλάξει τον χρόνο».
Νίκη Παπασπύρου

“Petra-Luna, a music collective”
Live-performance “The Yard”
Μουσείο Πανουργιά, Παρασκευή, 6 Οκτωβρίου 2017. 21.00

Στο πλαίσιο της έκθεσης ‘Περί-λήψεως’ θα πραγματοποιηθεί live-performance της κολεκτίβας Petra-Luna. Το σχήμα παρουσιάζει την μουσική δραστηριότητα της άμεσης / στιγμιαίας μουσικής σύνθεσης που συνδυάζει την επικοινωνία των συναισθημάτων και την οργανική τεχνική με την αυθόρμητη ανταπόκριση στην μουσική που ακούγεται από τα άλλα μέλη του σχήματος που συμμετέχουν στο δεδομένο σύνολο. Στην μουσική κολεκτίβα Petra-Luna συμμετέχουν επί το πλείστον εικαστικοί που έχουν μουσική παιδεία ή και όχι. Δημιουργήθηκε στα Πετράλωνα, Αθήνα, το 2014.
Συμμετέχοντες: Κορνήλιος Γραμμένος, Ηλίας Σιψάς, Απόλλων Γλύκας, Χρήστος Μπληγιάννος, Φοίβος Παλαιογιάννης, Τέο Δασκαλάκης, Γιώργος Παλαμάρης, Νικόλας Iavazz, Οδυσσέας Γλύκας, Βαγγέλης Χατζής, Ζετα Νικολοπούλου



Λογοτεχνικές συναντήσεις
Μουσείο Πανουργιά, Άμφισσα.
Επιμέλεια: Αποστόλης Αρτινός

Παρασκευή, 13 Οκτωβρίου. 19.00.

ΜετΑΤηΛΗθη
Μια σκηνική σύνθεση κίνησης και λόγου πάνω στο βιβλίο «Ο Τελευταίος Άνθρωπος» του Μωρίς Μπλανσό. Με τους Αποστόλη Αρτινό, Γιώργο Ευθυμίου, Δανάη Μανωλέσου και Δήμητρα Αγγέλου.

Αντάρτικο
Των Δημήτρη Γκιούλου και Κωνσταντίνου Παπαπρίλη – Πανάτσα
Πρόκειται για έναν διάλογο που οι δυο συγγραφείς δημιούργησαν από κοινού και αποτυπώνει τις ποιητικές τους ανταλλαγές. Οκτώ διαλόγοι που είναι και θεματικές ενότητες μιας κουβέντας που με όπλο την κρυπτική γλώσσα της ποίησης προσπαθεί να αποκρυπτογραφήσει το παρόν.


«Η αδύνατη εκφορά»
(επιτελεστικές αναγνώσεις)

Σάββατο, 14 Οκτωβρίου. 19.00.

Συμμετέχοντες: Δημήτρης Αμελαδιώτης, Φοίβη Γιαννίση, Αντώνης Γκρίτσης, Πατρίτσια Κολαίτη, Δημήτρης Λεοντζάκος, Βιργινία Μαστρογιαννάκη, Ιορδάνης Παπαδόπουλος, Χαρά Πιπερίδου


Δημήτρη Αμελαδιώτη: H performance «Γιατί είναι πλάσματα του νου», είναι βασισμένη σε αποσπάσματα έργων του Γ.Βιζυηνού και του Ν.Καζαντζάκη  ( "Το αμάρτημα της μητρός μου"/ "Ασκητική" ), και επιχειρεί μίαν ανάγνωση των κειμένων αυτών διά της παρεκφοράς του λόγου και της εμψύχωσης ενός μπόγου σχοινιών, κατάλοιπο άλλων δοκιμών κι εμπειριών.

Φοίβη Γιαννίση: Θάλαμος
Μέσα σε θάλαμο τον έβαλε, κι εφάρμοσε τις φωτεινές τις πόρτες
κι εκείνου η φωνή έρεε δυνατή, αλλά ρώμη
δεν είχε όπως παλιά στα μέλη τα κυρτά
(Ομηρικός Υμνος στην Αφροδίτη)
Η θεική και η ζωική φωνή. Η Αφροδίτη και ο Τιθωνός. 

Αντώνης Γκρίτσης 
Ένα ποίημα για δύο φωνές, η φωνή του ηθοποιού και η φωνή του ποιητή. Ο Αντώνης Γκρίτσης διαβάζει στο μικρόφωνο ποιήματα από τις Ωδές στον Πρίγκιπα με την φωνή του Νίκου Αλέξη Ασλάνογλου. 

Πατρίτσια Κολαίτη: «ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ Ή ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ"
Απαγγελία στα όρια του πνιγμού. Η σωματική καταγωγικότητα της φωνής αναδυόμενη από τα βάθη του αμνιακού σάκκου, της γυάλας, του νερού, του πηγαδιού. Η Περσεφόνη κόρη-χρυσόψαρο, η ασφυξία και η θραύση, σε μια υβριδική πειραματική περφόρμανς που συγκεράζει σωματική δράση, επιτελεστική απαγγελία και sound poetry.

Δημήτρης Λεοντζάκος: «Το τείχος / Η αδύνατη εκφορά».
Είναι υπάρξεις ακουστικές. Η φύση τους είναι μια φύση τείχους. Λεπτές και επίπεδες σαν αρμοί και γλείφουν τις πέτρες, τους τοίχους. Σαν βρύα, συναισθηματικές και θλιμμένες, σαν αδύνατη ανάμνηση γης.
Ανάγνωση, ήχοι και εικόνα σε σκηνικό ημίφως. Λεπτής, αδιέξοδης αιώρησης και λεκτικής συντριβής.

Βιργινία Μαστρογιαννάκη: «reading in/ reading out»
Το κείμενο της Α’ Εθνοσυνέλευσης αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο επάνω στον οποίο βασίστηκε η νομοθεσία της χώρας, αναφορικά στα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις του πολίτη, αλλά και την οργάνωση και τους βασικούς λειτουργικούς κανόνες του κράτους και των θεσμών. Θα διαβαστεί απνευστί,  τόσο κατά την εκπνοή, όσο και κατά την εισπνοή.

Χαρά Πιπερίδου: Το «Amor-logie plus éloignée» αποτελεί μια σύμφυρση  αφηγήσεων του έρωτα - βασισμένη σε κείμενα του George Bataille ("Μαντάμ Εντουαρντά" / "Ο Ερωτισμός") και ποιήματα του Jalaluddin Rumi ( "Ο Αγαπημένος") - και συνθέτει ένα τοπίο ομολογίας και εξαΰλωσης του εαυτού. Η “Έρωτο-λογία" αυτή ενσαρκωμένη υπό τον μανδύα εικονοποιημένων υπαινικτικών λεκτικών στοιχείων, επιθυμεί να αποπνεύσει μία απόκοσμη αύρα.





ΜετΑΤηΛΗθη


Μουσείο Πανουργιά, Άμφισσα.
Παρασκευή, 13 Οκτωβρίου. 19.00.


"ΜετΑΤηΛΗθη"

Μια σκηνική σύνθεση κίνησης και λόγου πάνω στο βιβλίο «Ο Τελευταίος Άνθρωπος» του Μωρίς Μπλανσό. Με τους Αποστόλη Αρτινό, Γιώργο Ευθυμίου, Δανάη Μανωλέσου και Δήμητρα Αγγέλου.

Ο Γιώργος Ευθυμίου ζει στην Αθήνα. Είναι σκηνοθέτης και visual artist. Παράλληλα ασχολείται με τις παραστατικές τέχνες και τη συγγραφή.

Η Δανάη Μανωλέσου ζει στην Αθήνα. Εργάζεται στον βιομηχανικό σχεδιασμό ιατρικών συσκευών και παράλληλα ασχολείται με το butoh.

Η Δήμητρα Αγγέλου ζει στην Αθήνα. Είναι ποιήτρια. Έχει εκδόσει τις ποιητικές συλλογές «Στάζουν Μεσάνυχτα» και «Χέρια Παλίρροιας». Παράλληλα ασχολείται με τις παραστατικές τέχνες.


"Αντάρτικο"
Του Δημήτρη Γκιούλου και Κωνσταντίνου Παπαπρίλη – Πανάτσα

Πρόκειται για έναν διάλογο που οι δυο συγγραφείς δημιούργησαν από κοινού και αποτυπώνει τις ποιητικές τους ανταλλαγές. Οκτώ διαλόγοι που είναι και θεματικές ενότητες μιας κουβέντας που με όπλο την κρυπτική γλώσσα της ποίησης προσπαθεί να αποκρυπτογραφήσει το παρόν.

Ο Δημήτρης Γκιούλος είναι συγγραφέας. Έχει, έως σήμερα, εκδώσει τρεις συλλογές διηγημάτων. Τα «Δι’ άρλεκιν πάροντι και άλλες καταστάσεις…» (2011) και «Ο τροχός της τύχης» (2015) από τις εκδόσεις ΧΑΡΑΜΑΔΑ και το «Δώδεκα καρέ» (2012) από τις εκδόσεις Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΙΣ ΛΕΞΕΙΣ.

Ο Κωνσταντίνος Παπαπρίλης – Πανάτσας είναι δημοσιογράφος, παρουσιαστής και αρθρογράφος. Το 2016 εκδόθηκε η πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «~» από τις εκδόσεις ΣΑΙΞΠΗΡΙΚΟΝ. Παρουσιάζει την τηλεοπτική εκπομπή «Δίγαμμα» στην ΕΡΤ.


Δευτέρα, 18 Σεπτεμβρίου 2017

Συνάντηση με τον Προμηθέα Δεσμώτη

Παρασκευή 22 Σεπτεμβρίου, 6μμ,
Ρωμαϊκή Αγορά Αρχαιολογικού χώρου Δελφών



ΚΕΙΜΕΝΟ – ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Το έργο Συνάντηση με τον Προμηθέα Δεσμώτη, συγκροτείται από την ελάχιστη μορφή παράστασης, την απλή ανάγνωση της ομώνυμης τραγωδίας του Αισχύλου.
Έχει την ελάχιστη φυσική παρουσία ενός μόνον κρατούμενου από τις φυλακές της Άμφισσας, στο ρόλο του Προμηθέα, ενώ συγχρόνως έχει την μεγίστη αναπλήρωση της απουσίας των υπολοίπων κρατούμενων μέσα από τη φωνή ενός άλλου κρατούμενου ως Ήφαιστου και Ερμή.
Η υπόλοιπη συγκρότηση της ανάγνωσης του κειμένου σχηματίζεται από την ελάχιστη παρουσία μιας μέγιστης θεσμικής ετερογένειας: του θεσμού των φυλακών, του θεσμού του Μουσείου των Δελφών, κατοίκων του Δήμου Δελφών, και την άτυπη και τυπική θέσμιση των οργανωτών. Αυτή η ποιητική συνάντηση ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες ακραίας διαφοράς δεν επιδιώκει να αμβλύνει το είδος των διαφορών, αλλά ενδεχομενικά εκτιμά την δυνατότητα  κατανόησης και αποδοχής τους στο πλαίσιο της ποιητικής τραγωδίας.
Αυτή η ελάχιστη παράσταση, ως αναλόγιο, λαμβάνει χώρα σε έναν από τους πιο δημόσιους ιστορικούς χώρους, στην Ρωμαϊκή Αγορά του Αρχαιολογικού Χώρου των Δελφών.
Ασφαλώς ούτε ο χώρος ούτε ο χρόνος είναι χωρίς το μέγιστο ενδιαφέρον. Φέτος συμπληρώνονται 90 χρόνια από τότε που ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός και η Εύα Πάλμερ, πρώτοι αυτοί επινόησαν την επανασύσταση της αρχαίας Τραγωδίας στα νεώτερα χρόνια, στον ίδιο τόπο, σκηνοθετώντας το ίδιο έργο τον Προμηθέα Δεσμώτη, με τους προγόνους των σημερινών κατοίκων του Δήμου Δελφών.
Εκτιμούμε ότι αυτού του είδους η ελάχιστη παρουσία, η μέγιστη απουσία, η ακραία θεσμική ετερογένεια, η μέγιστη συμβολική σημασία της Ρωμαϊκής Αγοράς, και η συγκυρία της ιστορικής παράστασης του Προμηθέα Δεσμώτη από τον Άγγελο Σικελιανό και την Εύα Πάλμερ, δίνουν σε αυτό το συμβάν την ενδεχόμενη δύναμη για την διασάλευση των ορίων, που η ετερογένεια των θεσμών θέτει, και κυρίως το αίτημα για θεσμική δυνατότητα των κρατουμένων να έχουν παρουσία στον δημόσιο χώρο του πολιτισμού.

Για την υλοποίηση αυτού του συμβάντος ευχαριστούμε τους κρατουμένους που αγκάλιασαν τούτο το συμβάν. Επίσης  τον Διευθυντή των φυλακών Άμφισσας κ. ι. Μαμαρέλη για την παραδειγματική συνεργασία και την τόλμη του, την Κοινωνική Λειτουργό της φυλακής κ. Δ. Μπουσίου, για την συνεχή και σθεναρή υποστήριξή της, όπως και την συμμετοχή της ως Ιούς, τον υπάλληλο της φύλαξης Στέλιο Καραγιάννη για την συμμετοχή του στο αναλόγιο του έργου ως Κράτος, όπως και τον αρχιφύλακα Λουκά Κακλαμάνη για την συμπαράστασή του κατά τη διάρκεια των προβών. Ακόμη ευχαριστούμε την Διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φωκίδος και του Μουσείου των Δελφών κ. Α. Ψάλτη για την γενναιόδωρη και συνεχή συμβολή της. Επίσης το Υπουργείο Δικαιοσύνης, όπως και το Υπουργείο Πολιτισμού για την διοικητική τους μέριμνα. Τέλος ευχαριστούμε τον σκηνοθέτη Δημήτρη Αποστόλου, που χωρίς τη δική του σκηνοθετική δεξιότητα και τους λεπτούς χειρισμούς του μπρος τις σοβαρές ανατροπές που υπήρξαν από τη μη δυνατότητα συμμετοχής άλλων κρατουμένων, η ελάχιστη αυτή η παράσταση ως αναλόγιο, δεν θα είχε πραγματοποιηθεί.

Άτυπο Στούντιο Νεοποιητικής (Φίλιππος Ωραιόπουλος, Αλέξης Δάλλας, Θοδωρής Ζαφειρόπουλος)
The Symptom Projects (Αποστόλης Αρτινός, Κώστας Χριστόπουλος)
και Ευαγγελία Λεδάκη

Σάββατο, 16 Σεπτεμβρίου 2017

Η αδύνατη εκφορά

Επιτελεστικές αναγνώσεις



Άμφισσα, Μουσείο Πανουργιά, Σάββατο, 14 Οκτωβρίου. 19.00. 

Συμμετέχοντες: Δημήτρης Αμελαδιώτης, Φοίβη Γιαννίση, Αντώνης Γκρίτσης, Πατρίτσια Κολαίτη, Δημήτρης Λεοντζάκος, Βιργινία Μαστρογιαννάκη, Χαρά Πιπερίδου

Επιμέλεια: Αποστόλης Αρτινός


Δημήτρης Αμελαδιώτης: H performance «Γιατί είναι πλάσματα του νου», είναι βασισμένη σε αποσπάσματα έργων του Γ.Βιζυηνού και του Ν.Καζαντζάκη  ( "Το αμάρτημα της μητρός μου"/ "Ασκητική" ), και επιχειρεί μίαν ανάγνωση των κειμένων αυτών διά της παρεκφοράς του λόγου και της εμψύχωσης ενός μπόγου σχοινιών, κατάλοιπο άλλων δοκιμών κι εμπειριών.


Φοίβη ΓιαννίσηΑιγίς ΙΙ

Αιγίς: Δέρμα κατσίκας και ασπίδα που κατασκευάζεται από τέτοιο δέρμα.

Πρόκειται για τη δημοσιοποίηση του εργαστηρίου της γραφής ποίησης σε πραγματικό χρόνο διάρκειας δύο ωρών, πάνω σε υπόβαθρο ειδικά επεξεργασμένης δοράς τράγου (από το βυρσοδεψείο Αλέξη Κάππα στον Βόλο). Η αδύνατη εκφορά ερμηνεύεται ως το ατελείωτο έργο της γραφής που πραγματοποιείται πάνω στο σώμα του νεκρού ζώου. Ως οδηγοί στα μοτίβα της γραφής χρησιμοποιούνται ο χάρτης του δέρματος με τις δικές του γραμμές, και η φωνή του κτηνοτρόφου Γιάννη Μούρτου  καθώς μιλάει για τη ζωή και τη δουλειά του. Η φωνή ακούγεται από τα ηχεία και προέρχεται από συνέντευξη που έχει δοθεί από τον Γ.Μ. στη Φ.Γ. τον Μάρτιο του 2015 στο Καλαμάκι Λαρίσης.

Η ΑΙΓΙΣ ΙΙ αποτελεί συνέχεια του πρότζεκτ Χίμαιρα που ξεκίνησε το 2013 με έρευνα για την μετακινούμενη κτηνοτροφία των αιγών στην περιοχή της Θεσσαλίας. Με το συγκεκριμένο έργο γίνεται αναφορά στην πόλη της Άμφισσας, δηλαδή στην παραγωγή επεξεργασμένων δερμάτων από αίγες στην γειτονιά των Ταμπάκικων, ενώ με τη γραφή υπομιμνήσκονται και άλλα ειδικά στοιχεία του τόπου, όπως ο δρόμος προς τους Δελφούς όπως διαβάζεται στον Ομηρικό Ύμνο στον Απόλλωνα. Γίνεται επίσης αναφορά σε θέματα φύλου, είδους, κυριαρχίας, αποκλεισμού, ριζικής ετερότητας, αλλά και συμβίωσης και κοινής εμπειρίας.


Αντώνης Γκρίτσης
Ένα ποίημα για δύο φωνές, η φωνή του ηθοποιού και η φωνή του ποιητή. Ο Αντώνης Γκρίτσης διαβάζει στο μικρόφωνο ποιήματα από τις Ωδές στον Πρίγκιπα με την φωνή του Νίκου Αλέξη Ασλάνογλου. 


Πατρίτσια Κολαίτη: «ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ Ή ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ"
Απαγγελία στα όρια του πνιγμού. Η σωματική καταγωγικότητα της φωνής αναδυόμενη από τα βάθη του αμνιακού σάκκου, της γυάλας, του νερού, του πηγαδιού. Η Περσεφόνη κόρη-χρυσόψαρο, η ασφυξία και η θραύση, σε μια υβριδική πειραματική περφόρμανς που συγκεράζει σωματική δράση, επιτελεστική απαγγελία και sound poetry.


Δημήτρης Λεοντζάκος: «Το τείχος / Η αδύνατη εκφορά».
Είναι υπάρξεις ακουστικές. Η φύση τους είναι μια φύση τείχους. Λεπτές και επίπεδες σαν αρμοί και γλείφουν τις πέτρες, τους τοίχους. Σαν βρύα, συναισθηματικές και θλιμμένες, σαν αδύνατη ανάμνηση γης.
Ανάγνωση, ήχοι και εικόνα σε σκηνικό ημίφως. Λεπτής, αδιέξοδης αιώρησης και λεκτικής συντριβής.


Βιργινία Μαστρογιαννάκη: «reading in/ reading out»
Το κείμενο της Α’ Εθνοσυνέλευσης αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο επάνω στον οποίο βασίστηκε η νομοθεσία της χώρας, αναφορικά στα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις του πολίτη, αλλά και την οργάνωση και τους βασικούς λειτουργικούς κανόνες του κράτους και των θεσμών. Θα διαβαστεί απνευστί,  τόσο κατά την εκπνοή, όσο και κατά την εισπνοή.


Χαρά Πιπερίδου: Το «Amor-logie plus éloignée» αποτελεί μια σύμφυρση  αφηγήσεων του έρωτα - βασισμένη σε κείμενα του George Bataille ("Μαντάμ Εντουαρντά" / "Ο Ερωτισμός") και ποιήματα του Jalaluddin Rumi ( "Ο Αγαπημένος") - και συνθέτει ένα τοπίο ομολογίας και εξαΰλωσης του εαυτού.
Η “Έρωτο-λογία" αυτή ενσαρκωμένη υπό τον μανδύα εικονοποιημένων υπαινικτικών λεκτικών στοιχείων, επιθυμεί να αποπνεύσει μία απόκοσμη αύρα.


Βιογραφικά

Ο εικαστικός Δημήτρης Αμελαδιώτης φοίτησε στις Σχολές Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ, της Koninkijke Akademie Γάνδης, και του Chelsea College of Art Λονδίνου.Μετέχει σε διοργανώσεις θεσμών όπως Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσ/νίκης, ΚΜΣΤ,Μουσείο Μπενάκη,ΔΕΣΤΕ ,Symptom Projects Άμφισσας, Ίδρυμα Σταύρου Νιάρχου, Μουσείο 'Αλεξ Μυλωνά,Ελληνοαμερικανική Ένωση, ΠΜΙΕΤ, Ινστιτούτο  Γκαίτε κ.α. Επίσης έχει πραγματοποιήσει ατομικές εκθέσεις και δράσεις σε ανεξάρτητους χώρους και σε ιδιωτικές αίθουσες τέχνης. Είναι μέλος των ομάδων PalAmeA και KangarooCourt.

Η Φοίβη Γιαννίση (phoebegiannisi.net) έχει εκδώσει 6 ποιητικά βιβλία, με πιο πρόσφατο τη Ραψωδία (Gutenberg, 2016). Ασχολείται με την εκφορά ποίησης από το 2008, και δημιουργεί πολυμεσικά ποιητικά έργα, όπως το  Τέττιξ (ΕΜΣΤ, 2012) και το ΑΙΓΑΙ_Ω (Μουσείο Αγγελική Χατζημιχάλη, 2015). Στα 2016 παρουσίασε στη Νέα Υόρκη την ποιητική διάλεξη/περφόρμανς Nomos_The Land Song.  

Ο Αντώνης Γκρίτσης σπούδασε κλασική φιλολογία στην Κρήτη και υποκριτική στο Θέατρο Τέχνης. Τα τελευταία 12 χρόνια εργάζεται ως ηθοποιός. 

Πατρίτσια Κολαίτη, ποιήτρια, performer και φιλόσοφος της τέχνης και της λογοτεχνίας με πολυάριθμες συμμετοχές σε πειραματικά λογοτεχνικά πρότζεκτς. Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές ‘Σελέστεια’ (Νεφέλη, 2007, υποψήφια για το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα του λογοτεχνικού περιοδικού Διαβάζω), Ο Λιθόπαις (Νεφέλη, 2016)  και ‘Η Επιστροφή’ (ΦΡΜΚ, 2017). Ποιήματά της έχουν μεταφραστεί σε 4 γλώσσες. 

Ο Δημήτρης Λεοντζάκος γεννήθηκε στην Καβάλα. Σπούδασε μουσική. Έχει εκδώσει έξι βιβλία με ποίηση.  Το μάτι και η νύχτα (Νεφέλη, 2016) είναι το πιο πρόσφατο. Υπό έκδοση βρίσκονται τα βιβλία του Τοπία ξανά και Η Αγάπη, που θα κυκλοφορήσουν εντός του 2017 σε έναν συλλογικό τόμο από τις εκδόσεις Νεφέλη.

Βιργινία Μαστρογιαννάκη: Μ.Ε.Τ. της Α.Σ.Κ.Τ. (2013)  τμήμα Εικαστικών & Εφαρμοσμένων Τεχνών,  Α.Π.Θ. (2010), Σχολή Καλών Τεχνών, Ρουέν, Γαλλία (2002).
Την απασχολούν οι ιδέες της διάρκειας, του ορίου, του λάθους, του περιττού, τόσο ως προς την υλικότητα, όσο και προς τον κοινωνικό περίγυρο. Συνεχή τεστ ανοχής και αντοχής


H Χαρά Πιπερίδου αποφοίτησε από το Μεταπτυχιακό Εικαστικών Τεχνών της ΑΣΚΤ (2009-2011) και από τη Σχολή Καλών Τεχνών του ΑΠΘ (2003-2008). Σπούδασε επίσης, Αρχιτεκτονική Εσωτερικών Χώρων και Οικονομικές Επιστήμες. Έχει πραγματοποιήσει ατομικές,  όπως στο Thames Side Studios, Λονδίνο το 2016, και πολυάριθμες εκθέσεις σε μουσεία, ιδρύματα [National Gallery of Arts (Albania), Varna Library (Bulgaria), SMCA , CACT, MMCA,  House of Cyprus (Athens), HAU(Athens), Museum of Contemporary Art (Crete) κ.α.] και σε ανεξάρτητους και ιδιωτικούς χώρους σε Ελλάδα, Ευρώπη και Η.Π.Α. Εργάστηκε ως βοηθός εργαστηρίου και ως επισκέπτρια ομιλήτρια στην ΑΣΚΤ. Παρουσιάζει  το σεμινάριο  «Το Σώμα στη Σύγχρονη Τέχνη» στο Μουσείο Μπενάκη. Έχει επιμεληθεί το «Birth of Coexistence» στην Ελληνοαμερικανική Ένωση στην Αθήνα (2016).