Η ποιητική του θραύσματος

Του Αποστόλη Αρτινού

 

     Το μέρος έχει μια προοπτική, μία αδύνατη προοπτική, τη προοπτική του όλου. Ένας ορίζοντας κατανόησης που διαπλάθει και την εσωτερικότητα της πυρηνικής του αδυναμίας. Μια ενορατική, αποκαλυπτική διάσταση που όσο διανοίγεται, τόσο κι επικεντρώνεται στην αλήθεια μιας αποσπασματικής εκφοράς. Γιατί το όλο διαφεύγει κι από-καλύπτεται μόνο, γιατί είναι αόρατο, γιατί είναι η ίδια η αδυνατότητα της σκέψης. Μια παραβίαση κι αμέσως αυτό δι-εγείρεται στο σύμπαν των αναπαραστάσεών του. Τα θραύσματα, έτσι, είναι εκλάμψεις μιας νύχτας, ρηξιγενή συμβάντα, κι αποκαλυψιακές εκφορές. Στη νύχτα αυτή, αναλαμβάνουν και την έδρα της εκ-στατικότητάς τους, την προνομία μιας εξαίρεσης μοναδικής, το μίτο μιας αφήγησης μυστικής κι αδιατύπωτης που ενσταλάζει όμως τη μαγεία της, μια παραμυθιακή αχλύ που σπαργανώνει το νου διευρύνοντάς τον. Είμαστε έξω απ' τη προσδοκία του μεγάλου πλάνου, αποστρεφόμενοι τον ανοικτό ορίζοντα, κι επικεντρωμένοι σε σημεία, που όμως κάτι μαρτυρούν, κάτι μαρτυρικά διασώζουν. Σ’ αυτά τα σημεία, σ’ αυτές τις μυστικές κρύπτες του νοήματος, διασώζεται μια ενεργή μνήμη του κόσμου, μια γρηγορούσα συνείδηση, αν κι εν υπνώσει. Η ώρα της αποκάλυψής της είναι κι η ώρα της έκκλησής της, αυτή πάντα η ώρα του μεσονυκτίου. Έτσι απλά, αν κι όχι ακόπως, σ’ αυτή τη νύχτα, σ’ αυτή την ώρα της νύχτας, μεταδίδεται, εξ αίφνης, και μια γνώση του κόσμου, απ’ αυτή τη ρηγματώδη συνθήκη του θραύσματος, όπως αυτό διασώζεται διαρρηγμένο, διανοιγόμενο, και πάντα απολεσμένο.

     Η πραγματικότητα του θραύσματος δεν είναι μια ελλειπτική πραγματικότητα, δεν είναι το θραύσμα μια έλλειψη του όλου, αλλά η μήτρα του, ένα εντυπωμένο σημάδι που διατίθεται στην αναγνώρισή του. Ακόμη κι όταν η υλικότητά του είναι μια απογυμνωμένη μορφή πάλιν είναι ο τόπος μιας αποσυρόμενης γραφής. Το όλο εγγράφεται πάντα σε μια αποστέρηση, σε μια αδυναμία κατανόησης. Αφήνει μόνο τα ίχνη του, ενδείξεις αυτά της διασποράς του, σινιάλα όλα μιας απόκοσμης καταγωγής. Το θραύσμα μάλιστα είναι έργο αυτής της βίας, της βιαιότητας της γραφής. Η εγγραφή γίνεται πάντα σε μια εύθραυστη ύλη, ακόμη κι όταν λαξεύεται σε πέτρα. Είναι μια βία που χαράσσει την επιφάνεια του Πραγματικού, τη φορτίζει με νοήματα κι ύστερα την εγκαταλείπει στο άνισο μιας χρονικής ακολουθίας και στις μορφογενέσεις που αυτή του επιφέρει. Μένει μόνο μια ρηγματωμένη μορφή, με τα μισοσβησμένα της ίχνη, βαθιές αυλακώσεις αυτά που υποχωρούν.

     Το θραύσμα έτσι σχεδόν δεν υπάρχει, έχει απολέσει το σχήμα του. Γιατί το σχήμα θεωρείται, επιζητά την απόσταση της θεώρησής του, το απομακρυσμένο του πλάνο, αλλά ούτε αυτό υπάρχει, γι’ αυτό και το μάτι επικεντρώνεται διαρκώς, εστιάζει στο ελάχιστο. Το θραύσμα καλλιεργεί την εγγύτητα, εξασκεί το μάτι στη λεπτομέρεια, δεν αποστασιοποιείται, δια-γράφει το όλο στη μερικότητα της αλήθειάς του, μέχρι στο ελάχιστο σημείο της αφάνειάς του, στο τρίμμα, στο ίχνος, στην απόλυτη αφαίρεση. Εγκαταλείπει έτσι όλα τα πέπλα της αληθοφάνειάς του, αυτές τις ταπεινές νοηματοδοτήσεις μας, κι απογυμνωμένο αποκαλύπτεται πέραν του νοήματος, σ’ ένα εκστατικό Πέραν, όπου τίποτε δεν νοείται, μα όλα μοναδικά θεωρούνται, αυτή η εκστατική στιγμή του Ηράκλειτου με τα βότσαλα στις όχθες του ποταμού, έλαμπαν μέσα στη πυρηνική τους καθαρότητα, σ’ αυτή τη νοηματική τους αδιαθεσία.

     Το θραύσμα ενέχει τη θέση του φαντάσματος. Η υλικότητά του είναι απείρως φασματική. Είναι και δεν είναι. Διατίθεται μένοντας αδιάθετο. Διεγείρεται στο γνόφο της αγνωσίας του και εκδηλώνεται σε φαντασιακές προβολές. Ο μετεωρισμός του, το θραύσμα δεν λαμβάνει χώρα, αποδίδει την απροσπέλαστη ανοικειότητά του, το ίχνος της απορφανισμένης του γλώσσας. Η τροχιά του είναι μια τροχιά απόσυρσης και καταβύθισης καταγωγικής. Μια οντολογική δυναμική που εγείρει και το κρυπτογράφημά του, τις μυστικές του κειμενοποιήσεις, όπου ανήκει και δεν ανήκει. Το περιεχόμενο του είναι αυτός ο εσωτερικός του διχασμός, γι’ αυτό και μόνο η ψευδωνυμία μιας ποιητικής εκφοράς μπορεί κάτι απ’ αυτό το ίχνος να διασώσει και να μαρτυρήσει. Ακρώρεια αυτή μιας διακινδύνευσης, όπου το ανείπωτο, όπως θα ’λεγε ο Lacan, εγείρει το λόγο, τη δυνατότητα ενός λόγου, και τη μυστική του απόλαυση. Το θραύσμα, το θραυσματικό απόσπασμα, γίνεται έτσι και το σύμπτωμα αυτού του ανείπωτου, το ανάγλυφο ενός ερειπωμένου λόγου, το ίχνος εν τέλει μιας φιλοσοφικής διαφοράς. Η αποκαλυπτική του εντοπίζει σημεία διασυρμού, δομικές αντιθέσεις, αυτή την ίδια την ανοικτότητα του ίδιου, το εύρος των πολλαπλών καταγωγών του κι αυτών των αναγνωστικών του προκλήσεων.

     Το θραύσμα έτσι είναι ένα αίνιγμα, όχι λόγω της θραυσματικότητάς του, αλλά λόγω αυτής της αποκαλυψιακής του ευρύτητας. Ο Adorno δεν θα διστάσει να ονομάσει τη περιοχή αυτής της διάνοιξης ιερή, γιατί εκεί αποκαθαίρεται ο λόγος, η Ποίηση απ’ τη λογοτεχνία της, όπως ωραία θα το διατυπώσει ο Heidegger, και διανοίγεται ένα περιβάλλον αναφορών στο εκλιπόν σημείο, στην απολεσμένη ενότητα. Σ’ αυτό το διασαλευμένο περιβάλλον τίποτε δεν παρίσταται ακέραιο, όλα αχνοφαίνονται σ’ ένα «ιχνογράφημα» σημείων, όπως θα τ’ ονομάσει ο Derrida. Δομικές διαταραχές που διαγράφουν και το πλέγμα της απουσίας, το κειμενικό πλέγμα του ίχνους. Ένα κείμενο που αστραποβολά στις διαταραχές του, στις σημειακές του προκλήσεις, πάντα ένα κείμενο σε αναστολή και περιδίνηση.  Αυτό είναι το θραύσμα, αυτό επιτάσσει ο χαρακτήρας του, η καταστατική του έλλειψή, πάντα να τελεί «υπό αναβολή», να υπομένει έναν μη παραγωγικό χρόνο, να υπομένει, εν τέλει, την ίδια την αναμονή του.

     Τα θραύσματα διανοίγουν έναν ορίζοντα πολυπρισματικό, μια λαβυρινθώδη αφήγηση που εκτρέπεται διαρκώς. Είναι συμβάντα που παραστέκονται στην εκτροπή τους, σε μία κίνηση πέραν του νοήματος, όπου εγγράφεται κι η γλωσσική τους διαφορά. Διασπορές που κάποτε καταλήγουν επιχειρώντας να σκιαγραφήσουν τ’ ανήσυχο παρόν μιας σκέψης, το ίχνος ενός εφήμερου νοήματος. Η εμπειρία τους είναι παροξυσμική, καθώς υποδέχεται έναν πληθωρισμό διακρίσεων που αδυνατεί να εκφραστεί όμως στη πραγματικότητα των σημείων. Το θραύσμα έτσι έχει μια εκφραστικότητα σκοτεινή, που δεν αναπαριστά την εξωτερικότητα της έλλειψής του, αλλά παριστά την έλλειψη της δομικής του εκ-σωτερικότητας, αυτή που φέρει ως γενέθλιο τραύμα. Τα σημεία του είναι κι οι μαύρες τρύπες του νοήματός «του», κενά σινιάλα, ψευδαισθητικές εκτροπές, υποδοχές διαφορών που δεν καταλήγουν. Η νύχτα του θραύσματος είναι αυτή η νύχτα της γραφής που αποδίδεται, αλλά δεν δίδεται, δεν οικειώνει την ουσία της, εμμένει στην αδιατύπωτη αλήθειά της, στο σκοτεινό της πεπρωμένο.

     Ως αποκαλυψιακά συμβάντα τα θραύσματα συνάζουν γύρω τους στιγμές εγρήγορσης. Εννοιολογικές εξάρσεις που επιδίδονται σε μορφολογικά αξιώματα. Κόμβοι μιας ιδιαίτερης πύκνωσης που συντάσσουν μ’ ένα ασύντακτο, και εν πολλοίς, τυχαίο τρόπο, τη θεωρία των μορφικών τους συγκινήσεων. Οι εγγραφές αυτές συνιστούν, μ’ έναν ιδιαίτερο τρόπο, και την οικονομία του θραύσματος, τη στρατηγική του μέσα στον κόσμο των αναπαραστάσεων. Πολλές απ’ αυτές τις μορφές επιστρέφουν στην καταγωγική τους λήθη, σβήνουν ακόμη και το ίχνος της ανάμνησής τους. Είναι υποθέσεις που υποχώρησαν στην πύκνωση κάποιων άλλων σημείων, στην ανάδυση κάποιων άλλων μορφών. Δεν έχουμε να κάνουμε εδώ τόσο με μια χρονική ακολουθία συμβάντων, όσο με μια αέναη δομική ανασυγκρότηση που επαναδιαθέτει το φορτίο της ισχύος της. Μια διαρκής ανάλυση δεδομένων στη ταυτοχρονία μιας κβαντικής χρονικότητας που ανακατανέμει αστραπιαία και ατάκτως τα pixel της. Το θραύσμα είναι αυτή η ανησυχαστική στιγμή που υπερέχει μέσα στο ρέον νόημα των ημερών, μία αστάθμητη θέση επί τω έργω κι επί ματαίω, μία ομοίωση χωρίς όμοιο της, ένα ερειπωμένο απολίθωμα που μένει στη μοναδικότητα της γραφής του και στο ανεντόπιστο της διαφοράς της, εκεί που διασώζεται, ακέραιη όμως, κι αυτή η διαλεκτική του σημασία.

     Η διαλεκτική του θραύσματος είναι ο αποκαλυπτικός του χαρακτήρας. Μικρές ενορατικές εξάρσεις, που δεν εκθέτουν τόσο το αντί-κείμενο τους, όσο τη σημαίνουσα διαφορά της δικής τους μερικότητας. Το θραύσμα εξέχει σε κάθε απόπειρα κατανόησης, χειραγώγησης και σύνθεσης, είναι αυτό που διαχωρίζει τη θέση του μέσα στο συνεχές ενός σημασιολογικού ορίζοντα κι αποκαλύπτεται ως ένα αποδομητικό συμβάν, ως μια μαύρη τρύπα που μας εκβάλλει στην απειρότητά του. Αυτή η συμβαντική, σπερματική τροχιά του θραύσματος που διανοίγει ένα πεδίο καινοφανών καταστάσεων και που αδυνατούν να αναγνωριστούν σε οποιαδήποτε τυποποίηση. Είμαστε στο πεδίο μιας γλώσσας αποκαλυψιακής, στη συχνότητα του μη αποκρίσιμου, που στιγματίζει το περιβάλλον των εγγραφών του διασαλεύοντάς το. Και πάλιν αυτό το αποτύπωμα να μην αφήνει τον τύπο του πουθενά, να εξέρχεται κι απ’ τη δική του εξαίρεση, εγκαταλελειμμένο στη μεσσιανική προοπτική του.

     Ο χρόνος του θραύσματος είναι το εκστατικό παρόν, όχι το στιγμιαίο παρόν μιας χρονικής συνέχειας, δεν συνομιλεί με κανένα αναγνωρισμένο παρελθόν και με κανέναν προσδοκώμενο μέλλον, αλλά ένα παρόν που υπομένει την καθετότητα της στιγμής του. Η ώρα είναι νυχτερινή, πάντα η ώρα του θραύσματος είναι νυχτερινή, κι η στιγμή του είναι μια αναμμένη λαμπάδα, μια εν εγρηγόρση αναμονή. Το θραύσμα σ’ αυτήν την άπειρη στιγμή του υπομένει και την υπόσχεση της εκπλήρωσής του. Όχι την υπόσχεση της πλήρωσης της έλλειψής του, της απόδοσης της ολικής του εικόνας, αλλά την εκπλήρωση της αδύνατης αναπαράστασής του. Τη στιγμή αυτή, που ο Benjamin θα την ονομάσει αστραπή, η θραυσματική οντότητα αποκαλύπτεται, αποκαλύπτεται στη φωτοχυσία αυτής της αστραπής, στο καταγωγικό πεδίο των ονοματοδοτήσεων της, ένα πεδίο κατάγραφο, πυκνό, σκοτεινό κι αδιάγνωστο. Το θραύσμα έτσι δεν βρίσκει τη θέση του, δεν συμπληρώνει το πάζλ, αλλά το αποδομεί εντελώς, το διαταράσσει, γιατί η αποκαλυπτική του στιγμή είναι μια συμβαντική στιγμή, μια στιγμή που δεν εγγράφεται πουθενά, σε κανένα στρατήγημα της ιστορίας.

     Το comma του θραύσματος, το διάκενο αυτό μιας ιστορίας, συγκροτεί το παρόν μιας έκλαμψης μυστικής. Μιας έκλαμψης που διαυγάζει τη μορφή του στην ακαριαία χρονικότητά της. Είμαστε πλέον στην ποιητική των ιχνών, στις εξάρσεις τους, όπως αυτή η ώρα, είπαμε, η ώρα του μεσονυκτίου, επιτρέπει. Τι μπορεί να ιχνηλατηθεί αυτή την ώρα; Ποια διάρκεια αχνοφαίνεται; Ποια στοιχείωση, ελάχιστη έστω, διατίθεται; Διατίθεται κάτι; Η ερωτηματοθεσία αυτή ματαιοπονεί. Η νύχτα του θραύσματος δεν νοηματοδοτεί-ται. Η νύχτα είναι, κυριολεκτικά, ονειροπαρμένη, μία εξαίρεση απ’ το νόημα, μία διάσταση εξιστάμενη, αυτή η ίδια η περιοχή του Έξω. Εν τούτοις η υλικότητα του θραύσματος είναι εδώ, η αντανάκλαση της εικόνας του επίσης, κι η χωροχρονικότητά του εντοπισμένη, μα κάτι, όπως πάντα, διαφεύγει, μια αύρα που απομακρύνεται, αυτή η υπερεκχείλιση των πραγμάτων, το εύρος της αλήθειάς τους, κι αυτό μόνο.  

 

Το παραπάνω κείμενο εμπεριέχεται στον κατάλογο της έκθεσης «Fragments»

«Fragments» / Αρχαιολογικό Μουσείο Άμφισσας / 25 Σεπτεμβρίου - 28 Νοεμβρίου, 2021

Φωτογραφία: Λίζη Καλλιγά. Θραύσματα, Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών, φωτογραφία-40Χ50 εκ, 2021.

The Symptom Projects 2020

Το The Symptom Projects πραγματοποιεί για ενδέκατη συνεχόµενη χρονιά, στην πόλη της Άµφισσας, το εκθεσιακό του πρόγραµµα: Την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου και ώρα 8μμ. πραγματοποιούνται τα εγκαίνια της έκθεσης «Saxa loquuntur» του Γιώργου Τσεριώνη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Της Άμφισσας και το Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου και ώρα 8μμ. τα εγκαίνια της οµαδικής έκθεσης Please Please Me, σε επιµέλεια της Βασιλικής-Μαρίας Πλαβού, στο χώρο του παλαιού Νοσοκομείου Άμφισσας.

 

PLEASE PLEASE ME

Επιμέλεια: Βασιλική-Μαρία Πλαβού

Παραγωγή: The Symptom Projects

Τοποθεσία: Παλαιό Νοσοκομείο, Άμφισσα.

Εγκαίνια: Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου 2020, 20.00.

Διάρκεια: 19 Σεπτεμβρίου – 04 Οκτωβρίου, 2020 Kαθημερινά 18.00 - 22.00

 

Το the symptom projects ανοίγει το νέο του κύκλο, μετά από μία δεκαετή παρουσία, με την έκθεση “Please Please Me” που θα πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο, στην Άμφισσα. 

Α-: μόριο στερητικό, πρόθεμα αχώριστο, που εκφράζει άρνηση, στέρηση ή απουσία εκείνου το οποίο δηλώνει η λέξη από την παράγεται. Σπανίως προηγείται φωνήεντος. Πρόκειται για το α- σε λέξεις όπως αβεβαιότητα, αδυναμία. Η απόλαυση;

Ο Ρολάν Μπαρτ, στο βιβλίο του Τα Αποσπάσματα του Ερωτικού Λόγου, τοποθετεί το ερωτευμένο υποκείμενο στην αναπόφευκτη κατάσταση της αναμονής. Χαρακτηριστικά αναφέρει “Είμαι ερωτευμένος; - Ναι, αφού περιμένω”. Ωστόσο, το αντικείμενο της επιθυμίας δεν περιμένει ποτέ. Σε αυτή την παρτίδα παρουσιών και εμφανίσεων, ο ερωτευμένος αποδεικνύεται πάντα “χαμένος”, συνεπής στα ραντεβού του και απόλυτα αφοσιωμένος στο Άλλο. 

Ο λόγος και τα ενεργήματα του ερωτευμένου απευθύνονται αποκλειστικά στον Άλλο. Στη μετέωρη κατάσταση της αναμονής, ο ερωτευμένος κατοικεί, υπο-μένει στον απορημένο τόπο των απευθύνσεών του, στον τόπο του Άλλου.

Ο Άλλος δε συναντάται ποτέ στην πραγματικότητα της σεξουαλικής απόλαυσης αλλά στην οδύνη της μοναδικής του ξ-ενικότητας. Σε αυτή τη μακρινή απόσταση ερωτευμένου και Άλλου, στην αποτυχία της διατύπωσης, στην αποτυχία της εγγύτητας του σώματος του Άλλου, αναδύεται η απόλαυση μέσα από την έλλειψη. Μπορούμε να επεξεργαστούμε το εκθεσιακό ενέργημα ως μία κατασκευής τη “απόστασης”, ως μία ερωτική επιστολή στη σύγχρονη τέχνη της Αθήνας;

Μπορούμε να επεξεργαστούμε το εκθεσιακό ενέργημα ως μία κατασκευής τη “απόστασης”, ως μία ερωτική επιστολή στη σύγχρονη τέχνη της Αθήνας; Μπορούμε να προ(σ)καλέσουμε το θεατή σε μία διαμεσολάβηση της απόλαυσης; Στο σχήμα του ερωτευμένου-απόλαυσης-Άλλου και της μεταξύ τους απόστασης, η έκθεση Please Please Me με όρους ανάλογους εξετάζει στην απομακρυσμένη ύπαιθρο της Άμφισσας την επιθυμία της μητροπολιτικής καλλιτεχνικής παραγωγής, την απόλαυση στη στέρησή της. Στο Παλαιό Νοσοκομείο της Άμφισσας, στη χαρακτηριστική αρχιτεκτονική της αναμονής, επιχειρείται η σύσταση ενός εργοστασίου επιθυμίας. 

 

Επιμέλεια έκθεσης: Βασιλική-Μαρία Πλαβού

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες: Μαρίνα Βελησιώτη, Ευγενία Βερελή, Ξένια Βήτου, Κωνσταντίνος Γιώτης, Χρήστος Δεληδήμος, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Ορέστης Καραλής, Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Μάριος Σταμάτης, Κωνσταντίνος Τσικνής, The Callas (Άρης και Λάκης Ιωνάς), Hypercomf (Ιωάννης Κολιόπουλος και Πάολα Παλαβίδη).

 

Η έκθεση Please Please Me είναι επισκέψιμη καθημερινά, 18:00-22:00. Είσοδος ελεύθερη. Υποχρεωτική η χρήση μάσκας και η τήρηση αποστάσεων.

 

SAXA LOQUUNTUR / ΓΙΏΡΓΟΣ ΤΣΕΡΙΏΝΗΣ

Επιμέλεια: Αποστόλης Αρτινός

Διοργάνωση: The Symptom Projects

Τοποθεσία: Αρχαιολογικό Μουσείο της Άμφισσας,

Διάρκεια: 19 Σεπτεμβρίου έως 28 Νοεμβρίου 2020) Ωράριο Μουσείου: Τετάρτη – Κυριακή 9.00π.μ.– 4.00μ.μ.

 

Η έκθεση Saxa loquuntur του Γιώργου Τσεριώνη στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Άμφισσας, είναι μια προσπάθεια επικοινωνίας του με την αρχαιολογική συλλογή του Μουσείου. Κεραμικά του έργα που επιχειρούν έναν απευθείας διάλογο με συγκεκριμένα εκθέματα του Μουσείου. Πόσο εφικτός είναι ένας τέτοιος διάλογος; Υπάρχει έστω κι ένα μικρό περιθώριο επιτυχίας του; Ή τα σύγχρονα έργα, με τη διαφορά της αλήθειας τους, είναι απλώς επιτελέσεις μιας ανοικτής και αφιλόδοξης απεύθυνσης; Τα έργα του Γιώργου Τσεριώνη, στις αίθουσες αυτών των αρχαίων γλυπτών, μαρτυρούν τη θέση του Πράγματος, με τη λακανική έννοια του όρου. Κομίζουν έτσι ένα αίνιγμα στο χώρο, ακόμη ένα, επιδεινώνουν το περιβάλλον του, εκθέτοντας το στις σιωπές του. Είμαστε ήδη στην ετεροτοπία ενός νοήματος μυστικού, στη διασαλευμένη χωρικότητα μιας αφήγησης, στα ίχνη ενός αφηγήματος, στο φορτίο μιας διασύνδεσης που διαγράφει τις τροχιές του, και πυκνώνει τις μορφικές του εξάρσεις. Οι αναπαραστάσεις είναι επεισόδια αυτών των μυστικών συνδέσεων κι αποσυνδέσεων, συμβαντικές εγέρσεις που αποσπώνται, κι απελευθερώνονται, κι ύστερα βυθίζονται στη λήθη του ονόματός τους. Τίποτε δεν εξαϋλώνεται σ’ αυτή την οριακότητα του κόσμου, το ένα διαχέεται μέσα στο άλλο, βυθιζόμενα υποβαστάζουν, «ένα ένθεν κι ένα πέραν κι από ’κει ένα βήμα στο τίποτα».

 

Η έκθεση Saxa loquuntur πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Φωκίδος.

 

Οι εκθέσεις Please Please Me και Saxa Loquuntur πραγματοποιούνται με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ.

Στηρίζουμε τη δημιουργία

«Saxa loquuntur» / Γιώργος Τσεριώνης

Αρχαιολογικό Μουσείο της Άμφισσας

(19 Σεπτεμβρίου έως 28 Νοεμβρίου 2020)

Επιμέλεια: Αποστόλης Αρτινός

Το Σεπτέμβριο του 2019 συμμετείχα στην ομαδική έκθεση “Poisons” του the symptom projects. Τότε, κι εντελώς τυχαία, επισκέφθηκα το  Αρχαιολογικό μουσείο της Άμφισσας, κι εντόπισα, ανάμεσα στα πολύ ενδιαφέροντα εκθέματα του, μικρά κεραμικά γλυπτά στις προθήκες του που αμέσως με έκαναν να σκεφτώ αμφίδρομους συσχετισμούς με δικά μου κεραμικά έργα.

Πρότεινα την ιδέα μιας σχετικής έκθεσης στον Αποστόλη Αρτινό και αμέσως με ενθάρρυνε να προχωρήσω. Στην έκθεση «Saxa loquuntur», επιχειρώ έναν διάλογο λοιπόν με αυτά τα εκθέματα  του μουσείου της Άμφισσας, έργα πάνω στο δίπτυχο ζωή - θάνατος, σε έννοιες όπως η αναζήτηση, η οικία, ο φόβος, η ίαση, το ερείπιο, καθώς και στην ιδέα της συλλογής αντικειμένων  που σχολιάζουν την καταγραφή της μνήμης, και τη διαστρωμάτωσή της.

Γιώργος Τσεριώνης

Ça parle

Του Αποστόλη Αρτινού

     Το ιδιόλεκτο του Άλλου, η ιδιορρυθμία του, εκ-δηλώνεται στο περιβάλλον μιας αδυναμίας, μιας αδύνατης θέσης. Αυτό που του διανοίγεται, είναι κι αυτό που διασχίζεται, η διάσχιση μιας δομής, η εσωτερική ερημιά της, η δομική της εξάντληση. Γιατί η θέση του Ίδιου, είναι μια θέση αρνητική, μια κατοπτρική ατοπία, κάτι που μόλις διαφαίνεται, κι όσο διαφαίνεται τόσο διασαλεύεται κι ο ορίζοντας της απεύθυνσής του. Βρισκόμαστε ήδη στη μεθόριο μιας παρέκκλισης, μιας αλύσωσης παρεκκλίσεων, σ’ αυτή τη μεθόριο του Έξω, στις επιστροφές του, ξανά και ξανά.

     Που διαγράφεται όμως αυτή η ιδιορρυθμία; προς ποια κατεύθυνση; και προς τι; Στον ορίζοντα αυτών των διερωτήσεων αυτό που ιχνογραφείται δεν είναι τόσο το αντίκρισμα της προσδοκίας, όσο το ανιχνεύσιμο σημείο της εκδήλωσής της. Γιατί το Ίδιον αναγνωρίζεται καθώς αποσπάται κι εσωτερικεύεται μόνο. Η καταγωγή έτσι επιφυλάσσεται, διαθέτει τα χαρακτηριστικά της σημεία στο χείλος της υπερεκχείλισής της, εκβάλλοντάς τα σε ομοιώσεις κι αναμορφωτικές προβολές. Παρεκκλίσεις που ’ναι μαζί και εκκλήσεις. Εκλύομαι κι ελκύομαι στο αναπόδραστο μιας έλλειψής μου καταστατικής. Κάτι που μου διατίθεται απομακρυσμένο και μου διαφεύγει στη σπαρακτική του εγγύτητα. «Έλα πιο μακριά, φύγε πιο κοντά», (Heiner Müller). Μια αντιστροφή που μου διανοίγει και το πεδίο των εσωτερικών μου αντηχήσεων, αυτών των μοναδικών μου αναμονών.

     Το Άλλο μού αποκαλύπτεται στη σκοτία του ονόματός του, με εγγράφει στο ανεγγράψιμο αυτού του ονόματος, με εκθέτει στην επιτελεστικότητα της δικής του σκηνής, με υποβάλει στο μη ανήκειν, σε μια φασματική επιφάνεια που εξαχνώνεται σε όλες τις χειρονομίες μου και παρ’ όλα αυτά τις εγείρει. Βρισκόμαστε μέσα σ’ ένα παλίμψηστο εγγραφών, των εγγραφών μιας αδιάλειπτης βουής, μιας φωνής που ’ρχεται απ’ Έξω - ça parle - ακόμη κι όταν μοιάζει αυτή να σωπαίνει. Ένα παράσιτο στ’ αυτί, και με τα ιλιγγιώδη επεισόδια των καθηλώσεών μας, συμπτωμικά κι ανεξίτηλα, αυτή η ανησυχαστική μας στάση απέναντι στο Άλλο που διαρκώς μας εγείρει την παρουσία του, αλλά ποτέ και την αυτοπρόσωπη αλήθειά του.

     Η σκηνή του Άλλου είναι μια σκηνή που επιδεινώνει όλες αυτές τις διακρίσεις. Μια σκηνή που αφομοιώνει αλλά κι ανομοιώνει μαζί, όπως επισημαίνει ο Freud. Μια απροϋπόθετη σκηνή που υπερέχει, οικεία, μαζί κι απροσπέλαστη, που διαθέτει συνεχώς, και σε αφθονία, τον ανταγωνισμό της. Στη φασματική αυτή σκηνή, αν μπορεί να υπάρξει ποτέ άλλης πραγματικότητας δομή, αυτό που διασώζεται είναι κι αυτό που υπονομεύεται. Το Άλλο με σαγηνεύει γιατί προσδιορίζει τ’ απροσδιόριστο της καταγωγικής μου μοναξιάς, εγκαταλείποντας με αναπόδραστα σ’ αυτή. Προσεγγίσεις λοιπόν κι απομακρύνσεις, δισταγμοί κι απροσδόκητες ενθαρρύνσεις. Το Άλλο που ’ναι μια ασύνειδη πρό(σ)κληση, μια σκοτεινή σαγήνη, κι ένα αδύνατο πεπρωμένο. Κι ενώ το Ίδιον πορεύεται, το Άλλο προπορεύεται πάντα, αντιστεκόμενο σ’ όλες τις αναπαραστάσεις του, σ’ όλες τις δυνατές του ομοιώσεις. Κι εν τούτοις πάντα ορατό, όχι στις πρωτότυπες διεμφανίσεις του, αλλά στις ομοιώσεις της γλωσσικής του εκκεντρικότητας, στην αλλότητα του αποδιδόμενου ίχνους του. Είναι μάλιστα σ’ αυτή την απόδοση, σ’ αυτή την εξαρνημένη από-κάλυψή του, που εγείρονται κι οι γραφές του κόσμου. Γράφοντας το ίχνος του Άλλου, γράφεις τη δική σου γραφή, που δεν είναι πλέον μια δική σου γραφή, αλλά αυτή η γραφή του Άλλου, αν κι όχι ακριβώς. Το Ίδιον έτσι, καθώς εξέρχεται, αλλά ποτέ όμως στον τόπο του Έξω, δοκιμάζεται σε μίαν άγνωστη γλώσσα, που δεν είναι η αμίλητη και αμίμητη γλώσσα του Άλλου, αλλά αυτή η ποιητική γλώσσα, μια γλώσσα που ποιεί φαντάσματα μόνο, και το δικό της φάντασμα, που ’ναι το φάσμα του Ίδιου.

     Saxa loquuntur, (οι πέτρες μιλούν). Ο Freud κι η μικρή συλλογή των αρχαίων γλυπτών του. Οι πέτρες φέρουν εγγραφές, πολλές φορές τ’ ανεγγράψιμο, τη διαφωρά. Οι πέτρες είναι μια επιστροφή, το απόλυτο άλλο. Ένα όριο που διαφυλάττει τα ίχνη του, ένα αδιαίρετο όλο, που δεν ενδίδει στη σκέψη, δεν γίνεται τ’ αντικείμενό της, αλλά είναι αυτή η ίδια η διάκλειση της σκέψης, ένας, εν τέλει, άρρητος λόγος, ένας αλλόκοτος απόηχός που μένει. Μπροστά σ’ αυτή την απορία, στο θάμβος αυτής της απορίας, φυλάσσεται και το μυστικό μιας γλώσσας που υπομένει τη βάσανο των διερμηνεύσεών της. Μια εννοημένη μορφή που είναι και μια εξαρνημένη μορφή, αυτή η μορφή του αδυνάτου. «Η αρχαία Ελλάδα δεν υπήρξε ποτέ», θα πει καθαρά ο Philippe Lacoue Labarthe, γιατί η αρχαία Ελλάδα δεν αποδίδει μια φερέγγυα ταυτότητα, αλλά το εύρος μόνο της αλλότητάς της, το αδύνατο μιας δυνατής καταγωγής. Το άλλο της αρχαιότητας, αυτό το μεταφυσικό της θεμέλιο, είναι κι αυτό που αντιστέκεται στην ιδιοποίησή του. Είναι ο ορίζοντας μιας απομάκρυνσης, αλλά κι ο ορίζοντας μίας α-δύνατης εγγύτητας. Αυτή είναι και η οικονομία της αυθεντικότητάς της, ο περίκλειστος χαρακτήρας της, κι η διαφύλαξή του.

    

Το αντικείμενο της αρχαιότητας, αυτό το αρχαίο κατάλοιπο, ό,τι αναγνωρίζεται, περιοριστικά σήμερα, ως έργο της τέχνης της, διαφυλάττει μιαν αξία που δεν του ανήκει, μιαν αλήθεια του κόσμου που είναι πέραν του κόσμου, το ιερό ανάγλυφο μιας αδιάθετης εξωτερικότητας. Μάρτυρας μιας μαρτυρίας ανεκλάλητης, ένας μυστικός σύνδεσμος, μια έγερση τοτεμική, εκτεθειμένη στη συχνότητα του Έξω, και γι αυτό ένα εξέχον αντικείμενο που φέρει τον όλεθρο και δονείται απ’ αυτόν. Ο μικρός τελεσφόρος του Αρχαιολογικού Μουσείου της Άμφισσας, κεκαλυμμένος κι απογυμνωμένος, εκτεθειμένος στην πυρηνική του καθετότητα, στις ενδόμυχες ταλαντεύσεις του, διαρρηγμένος και διανοιγμένος στο θανατόληπτο φως που τον κατακλύζει. «Σκότος ημέτερον φάος», η ταλάντωσή του, κι οι τρομερές του εικόνες. Η εικονοποιία της αρχαιότητας αναδύεται μέσα σ’ ένα περιβάλλον ενύπαρξης. Το φως της διαγράφεται μέσα στο ζόφο του θανάτου, όπου το ένα καθιστά ορατό-δυνατό το άλλο. Μια ποιητική έξαρση μοναδικής εμβέλειας, που κατέλυε την εμπειρία της ζωής στο συμβάν της τελικότητάς της, στη τροχιά μιας ισχυρής μετά-τόπισης. Μια άλλη τοπική, αυτή η τοπική του θανάτου, αντικείμενο μελέτης της αρχαίας φιλοσοφίας, που συνέταζε και ρυθμοποιούσε το περιβάλλον της ζωής. Περάσματα, διαπερατά όρια και μυστικές επικοινωνίες. Κι όταν αυτή η κυκλοφορία, απ’ το ίδιον της ζωής στο άλλο του θανάτου και ξανά στη ζωή, εκλείψει, τα περάσματα κλείνουν και το περιβάλλον των φρικωδών αντικειμένων αποσύρεται στη λήθη. Τίποτε πλέον δεν πνει παρά μόνον μια ξέπνοη δραστηριότητα φιλοσοφικών και αισθητικών νοηματοδοτήσεων.

     Πως επανεγγράφονται όμως όλα αυτά σ’ αυτή τη νέα Λογική; Το έργο τέχνης στην εποχή της νεωτερικότητας θεωρείται ένα παραδειγματικό, αποκαλυπτικό συμβάν. Μια απομακρυσμένη εγγύτητα, αποσπασμένη απ’ τη προφάνεια της γλώσσας, που αναλίσκεται στην αρνητική διαλεκτική του. Η βουβότητα, όπως θα πει ο Adorno, κι η τυφλότητα αυτού του έργου, διαγράφουν τη σκοποθεσία του, τη σκοτεινή του ειμαρμένη. Η κρίση του, με τη διττή έννοια του όρου, διασώζει το ον, αλλά ένα ον όμως παραδομένο στη στιγμή του θανάτου του, αποστερημένο απ’ το Είναι του, (Blanchot), και γι αυτό μια ύπαρξη φασματική. Ένα θανατόληπτο έργο που συγκρατεί τη ζωή διαυγάζοντάς τη στο σκοτεινιασμένο του φως. Αυτή είναι κι η διαφορά του έργου στη διαφάνεια του κόσμου, το ορμέμφυτο που διασώζει και διαχέει. Η σκηνή που διανοίγει είναι αυτό το διά-βημα του θανάτου, το αρνητικό του ιδίωμα, που ’ναι και η μυστική σύνδεση του έργου με την απολεσθείσα πνευματικότητα του κόσμου, μ’ αυτές τις μυθολογικές του απαρχές. Μια αφήγηση που γίνεται μια υποχώρηση, μια κατάβαση, μια νέκυια, μια ακόμη επιστροφή, ένα πέρασμα, ένα δρασκέλισμα στο πέραν, όπου αρχίζει κι η συνομιλία, πέραν του ορατού, δίχως τίποτε σταθερό, τίποτε μετρήσιμο, μία παράδοση στο αόρατο, μια ιδιωματική κίνηση στο εσωτερικό μίας πυρηνικής κατάβασης, μία ασύνειδη εκφορά, που διεγείρει τη πνοή μιας γλώσσας μυστικής, μια συμπτωμική ανάδυση, μια ανάδυση που, όπως λέει κι η Kristeva, μπορεί να σ’ αφήσει στον τόπο, μια συμβαντική λοιπόν ανάδυση. Δεν πρόκειται εδώ περί μιας διαίσθησης, όσο για έναν παραδομό. Αυτή η σκοτεινή σαγήνη του αντικειμένου, κι η αδιάφορη κλίση μας προς αυτό, κι οι απεικονιστικές μας αντιλήψεις, όταν αυτές αχνοφαίνονται. Η ενορατική εργασία της τέχνης, η ποιητική της γλώσσα, διαγράφει μια συνθήκη αληθείας, ανάδυσης εικόνων, όχι πρωτότυπων διεμφανίσεων, αλλά σκιαγραφήσεων αυτής της καθ’ αυτό αδυνατότητας του Πράγματος. Ακολουθεί ένα παλίμψηστο εγγραφών, μία παλίρροια εικόνων, που διαυγάζουν, σ’ αυτό το καθεστώς της λήθης, τον αχνό ορίζοντα μιας δυνατότητας, μιας αληθούς δυνατότητας, μιας δυνατότητας, λοιπόν, γλωσσικής.

   

  Η έκθεση του Γιώργου Τσεριώνη στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Άμφισσας, ενέχει έτσι τη θέση μιας κρυπτωνυμίας. Μια χειρονομία εγγραφής, που δεν κομίζει κάποιο νόημα πάνω στο ανέγγιχτο corpus αυτών των αρχαίων αντικειμένων, παρά μόνο το fort/da της δικής της έκκλησης, του δικού της αποχαιρετισμού. Αυτό που εγκαλείται, σ’ αυτή τη χειρονομία, είναι κι αυτό που αποχαιρετάται, αυτό που απομακρύνεται διαρκώς, εγκαταλείποντάς μας στη φευγαλέα του εικόνα. Στην αστροφεγγιά αυτών των εικόνων λοιπόν, τα έργα του Γιώργου Τσεριώνη μαρτυρούν αυτή την αδυνατότητα. Αλλά περί αυτού πρόκειται μόνο; Ή πρέπει σ’ αυτήν ακριβώς την αδυνατότητα να δούμε και κάτι που μόλις διαφαίνεται, μια δυνατότητα αίφνης, τη δυνατότητα μιας νέας αναπλήρωσης; Η εξαίρεση του έργου τέχνης, λόγω αυτής της εξαιρετικής του θέσης, γίνεται πράγματι μια παραμυθητική τεχνουργία αναπλήρωσης, τόσο έγκυρης κι αποτελεσματικής, που καμιά ολοποιητική, ακαδημαϊκή προσέγγιση δεν θα μπορούσε να κατορθώσει. Είναι η ποιητική μέθοδος, στη συνθήκη του καταγωγικού της τραύματος, που εγγράφει πάνω σ’ αυτή την έ(κ)λειψη μια νέα αναλογική δομή, μια νέα αναντικατάστατη προσθήκη. Υπάρχουν βεβαίως δεσμεύσεις, εναρκτήριες εκφορές, εκεί που τείνει η χειρονομία, η προσδοκία μιας ανταπόκρισης, μια όξυνση αισθητηριακή. Υπάρχει κάτι που παραβιάζεται, μια μυστική περιοχή που εκθέτει τα διαρρηγμένα της σημεία, την ίδια τη διάρρηξή της, και πάλι τίποτε να μην διατίθεται. Σημεία μόνο, τα ίχνη αυτής της διάνοιξης, η υπόσχεσή τους. Η οικονομία της έκθεσης φέρνει στην επιφάνεια αυτά τα ανοικονόμητα σημεία, τα εκθέτει, τα δοκιμάζει, όχι σε μια επιφανειακή αναστάτωση, αλλά σ’ αυτή την αληθή τους προσδοκία. Η αλλότητα του Ιερού και η αλλότητα του έργου τέχνης, κι αυτή η μεταξύ τους αφερεγγυότητα, κι ο α-δύνατος τόπος τους. Στην αδυνατότητα αυτή όλα αναλαμβάνουν τον μετεωρισμό τους, την εναέρια δέσμισή τους, αλλά και την αφηγηματική τους εκφορά. Η καθετότητα του μικρού τελεσφόρου, η διαθεσιμότητά του, κι η καλλιτεχνική του αρπαγή, αυτός ο αντίκτυπος της αλήθειάς του, και χωρίς καμιά πρόσβαση ποτέ σ’ αυτή. Επιτελέσεις μόνο μιας χειρονομίας που εγκαταλείπεται απευθυνόμενη διαρκώς.

   

  Τα κεραμικά του Γιώργου Τσεριώνη, στις αίθουσες αυτών των αρχαίων γλυπτών, μαρτυρούν έτσι τη θέση του Πράγματος, με τη λακανική έννοια του όρου, την απροσπέλαστη θέση του, τη μη θέση του, που ’ναι κι η μόνη δυνατή. Κομίζουν έτσι ένα αίνιγμα σ’ αυτόν το χώρο, ακόμη ένα, επιδεινώνουν το περιβάλλον του, εκθέτοντας το στις σιωπές του. Είμαστε ήδη στην ετεροτοπία ενός νοήματος μυστικού, στη διασαλευμένη χωρικότητα μιας αφήγησης, στα ίχνη ενός αφηγήματος, στο φορτίο μιας διασύνδεσης που διαγράφει τις τροχιές του, και πυκνώνει τις μορφικές του εξάρσεις. Αυτή η μορφολόγηση του έργου, έξεργο πάντα μίας οδύνης, μια ενέργεια που κυκλοφορεί, και δι-εγείρει τις μορφές, τις προσδένει και τις εγκαταλείπει. Οι αναπαραστάσεις είναι επεισόδια αυτών των μυστικών συνδέσεων κι αποσυνδέσεων, συμβαντικές εγέρσεις που αποσπώνται, κι απελευθερώνονται, κι ύστερα βυθίζονται στη λήθη του ονόματός τους. Κανείς δε μετέχει σ’ αυτή τη μορφογένεση, ούτε ο ίδιος ο καλλιτέχνης. Το χέρι του καλλιτέχνη είναι η τεχνολογία απλώς αυτής της λειτουργίας, το ενδιάμεσο της τελείωσής της, η ροή μόνο αυτής της ενέργειας, ο αντίκτυπος της στο ανάγλυφο των πραγμάτων, όπου η ανωνυμία του κόσμου υποχωρεί, κι αναλαμβάνουν το ρόλο τους οι φρικώδεις ονοματοδοσίες του, αυτές οι μυστικές του απολαύσεις. Τίποτε δεν εξαϋλώνεται σ’ αυτή την οριακότητα του κόσμου, το ένα διαχέεται μέσα στο άλλο, βυθιζόμενα υποβαστάζουν, «ένα ένθεν κι ένα πέραν κι από ’κει ένα βήμα στο τίποτα», (Derrida). Ιδού• ακόμη ένα όνομα σε παρένθεση, ακόμη ένα, ο ρυθμός της παρέκκλισης αυτού του κειμένου, που ’ναι κι ο ρυθμός της απεύθυνσής του, ο μοναδικός του ορίζοντας κι η τελείωσή του. Μια ακόμη τελείωση λοιπόν, ακόμη μία, μόλις πριν το τέλος. 

Το παραπάνω κείμενο γράφτηκε για τις ανάγκες της έκθεσης «Saxa loquuntur»,  του Γιώργου Τσεριώνη, στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Άμφισσας, (19 Σεπτεμβρίου έως 30 Οκτωβρίου 2020), στα πλαίσια του The Symptom Projects.

The symptom 10 / "Poisons"

Το the symptom projects ολοκληρώνει τον δεκαετή του κύκλο, κι ανοίγει έναν άλλον, με την έκθεση "poisons" που θα πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο, στην Άμφισσα.

Δηλητήρια που αποκαλύπτουν, διαβρώνοντας, το ζωτικό μας χώρο. Μια εκτεταμένη φαρμακεία που γιατρεύει κι απολύει μαζί, και διανοίγει το πεδίο των αντεστραμμένων μορφών της. Τα δηλητήρια διαποτίζουν τη ζωή, διαχέουν τη πυρωμένη τους λάβα στο περιεχόμενό της, και τη διαστρέφουν στη στιγμή του θανάτου της. Εγείρουν έτσι έναν αποκαλυψιακό ορίζοντα, τον ορίζοντα μιας ετερόκλητης ώσμωσης, αλλά κι έναν αναμορφωτικό τροπισμό. Το εύρος της διασποράς τους είναι καθηλωτικό. Δοκιμάζουν τα όρια της εμπειρίας μας και διασαλεύουν το ψυχισμό μας.

Ίχνη αυτής της ευρύτητας επιχειρείται να ιχνογραφηθούν και στην παρούσα έκθεση. Δεκατέσσερα εικαστικά έργα, κι άλλα τόσα κειμενικά αποσπάσματα, δοκιμάζονται και διασώζονται στη συγκίνηση αυτής της αποκαλυψιακής γλώσσας. Υπό την επήρειά της συντάσσουν την ερωτηματοθεσία τους, την ελλειπτική τους τροχιά, αυτό που διαφεύγει πάντα, τη θανατόληπτη φύση της ζωής, τον προαιώνιο αποχαιρετισμό της, αλλά και το εδραίωμα της μοναδικής της αλήθειας.

Αποστόλης Αρτινός

"Poisons"

Επιμέλεια έκθεσης: Αποστόλης Αρτινός

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες:

Δημήτρης Αμελαδιώτης

Γιώργος Γεροντίδης

Ιωάννα Γκούμα

Λυδία Δαμπασίνα

Δημήτρης Εφέογλου

Γιάννης Θεοδωρόπουλος

Κωνσταντίνος Λιανός 

Χαρά Πιπερίδου 

Αλίκη Παλάσκα

Φωτεινή Παλπάνα

Ζωή Σκλέπα 

Γιώργος Σκυλογιάννης

Γιώργος Τσεριώνης

Μάριος Σταμάτης

Poisons, "Χώρος 3", Πλατεία Κεχαγιά, Κεχαγιά 3, Άμφισσα.
Διάρκεια έκθεσης: 21 Σεπτεμβρίου -  11 Οκτωβρίου 2019. 

Εκδοχές του κήπου / Τα δημώδη

Το The Symptom Projects πραγματοποιεί για ένατη συνεχόμενη χρονιά στην πόλη της Άμφισσας το εκθεσιακό του πρόγραμμα: Την Παρασκευή 14 Σεπτεμβρίου 2018 θα πραγματοποιηθούν τα εγκαίνια της έκθεσης “Τα δημώδη” σε επιμέλεια του Αποστόλη Αρτινού και μια μέρα μετά, το Σάββατο 15 Σεπτεμβρίου τα εγκαίνια της ομαδικής έκθεσης “Εκδοχές του κήπου”, σε επιμέλεια της Φαίης Ζήκα και του Νίκου Παπαδόπουλου.

the symptom #9

“Εκδοχές του κήπου: από έξω μέσα και από μέσα έξω”

Επιμέλεια: Φαίη Ζήκα και Νίκος Παπαδόπουλος

Παραγωγή: The Symptom Projects

Παλαιό Νοσοκομείο Άμφισσας, κήποι, αυλές και δημόσιοι χώροι στην Άμφισσα

Εγκαίνια: Σάββατο 15 Σεπτεμβρίου 2018, 19.00 – 23.00

Διάρκεια έκθεσης: 15 - 30 Σεπτεμβρίου 2018

Ώρες λειτουργίας: καθημερινά 18.00 - 22.00

«Από τους κρεμαστούς κήπους της Βαβυλώνας έως σήμερα, ο κήπος δηλώνει ένα τοπίο κατασκευασμένο από τον άνθρωπο, μια γλυπτική σύνθεση αποτελούμενη από φυσικά στοιχεία, στην οποία ο άνθρωπος/ κηπουρός αποφασίζει πώς θα τα τοποθετήσει και θα τα καλλιεργήσει. Η πράξη αυτή λαμβάνει χώρα πάντα σ’ ένα προστατευμένο περιβάλλον, αντανακλώντας τις νοοτροπίες και τη φιλοσοφία του δημιουργού σε μια ορισμένη εποχή. Σε μια τέτοια «άλλη» εποχή ο περσικός κήπος αναπαραστάθηκε δισδιάστατα στο περσικό χαλί, απεικονίζοντας τον κήπο της Εδέμ. Ο «δικός» μας παράδεισος προέρχεται, επίσης, από την περσική λέξη pairi-daeza που σημαίνει περίκλειστος. Η έννοια της καλλιέργειας δεν αφορά μόνο τη γη, αλλά και το πνεύμα. Καθόλου τυχαία, ο λατινογενής όρος για τον πολιτισμό –η «κουλτούρα»- έχει τις ρίζες του στην καλλιέργεια της γης.

Ο κήπος μπορεί να μεταφερθεί στο εσωτερικό του οίκου ως χαλί, ταπετσαρία, πίνακας, άνθη σε βάζο. Όσο για το περσικό χαλί, με την εξαίσια φυτική διακόσμηση, μπορεί να μεταμορφωθεί σε μαγικό ιπτάμενο χαλί που θα μας μεταφέρει εκτός του οίκου, πάνω από τον τοίχο, και θα μας επιτρέψει να περιπλανηθούμε ανά τον κόσμο, φέροντας μαζί μας την οικειότητα του δικού μας κήπου, του δικού μας πολιτισμού.

Οι καλλιτέχνες του the symptom #9 καλούνται να προσεγγίσουν τον κήπο με σύγχρονο τρόπο. Το «έξω», δηλαδή ο κήπος, θα παρουσιαστεί ως ένα «μέσα» και οι καλλιτέχνες, με βάση την ιδέα του χαλιού, θα δημιουργήσουν έργα που θα παρουσιαστούν στο παλαιό νοσοκομείο της Άμφισσας. Από την άλλη, έργα που παραδοσιακά εκτίθενται «εντός των τειχών» θα παρουσιαστούν σε αυλές, κήπους και πάρκα της πόλης της Άμφισσας. Έτσι για πρώτη φορά το Symptom Project θα ανοιχθεί σε όλη την πόλη, δίνοντας στους κατοίκους και τους επισκέπτες τη δυνατότητα μιας νέας θέασης και συνάντησης με πολλά από τα εκθέματα μέσα στον ιστό της καθημερινής τους ζωής.»

Φαίη Ζήκα και Νίκος Παπαδόπουλος                       

Συμμετέχοντες: Ιάνθη Αγγελίογλου, Αλέξανδρος Αλεκίδης, Άρτεμις Βασιλοπούλου, Πέννυ Γκέκα, Γιώργος Γυπαράκης, Μάρθα Δημητροπούλου, Θεόδωρος Ζαφειρόπουλος, Γιάννης Θεοδωρόπουλος, Λίζη Καλλιγά, Εύη Καλογηροπούλου, Χρήστος Καλόγηρος, Ξανθή Κωστορρίζου, Άννα Λάσκαρη, Ανδρέας Λυμπεράτος, Δέσποινα Μεϊμάρογλου, Μάρω Μιχαλακάκου, Πέτρος Μπάτσιαρης, Ράνια Μπέλλου, Νατάσα Μπιζά, Κρίστι Μπουτσάι, Ελένη Μυλωνά, Κατερίνα Παπαζήση, Τερέζα Παπαμιχάλη, Ρένα Παπασπύρου, Ευτύχης Πατσουράκης, Βασίλης Παφίλης, Γιώργος Σκυλογιάννης, Φανή Σοφολόγη, Έφη Σπύρου, Πρόδρομος Χαραλαμπίδης, Πάνος Χαραλάμπους, Espantapajaros project (Νίκος Τρανός και Νίκος Γκίκας)

ΗΜΕΡΙΔΑ

“Εκδοχές του κήπου”

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Άμφισσα.

Σάββατο 15 Σεπτεμβρίου 2018, 10.00- 14.00

Εικαστικές προσεγγίσεις του κήπου

Ανίνα Βαλκανά, επιμελήτρια, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

Επιμελητικές προσεγγίσεις του κήπου

Ειρήνη Λεοντακιανάκου, ιστορικός τέχνης, Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

H σκιά του κήπου

Παντελής Χανδρής, εικαστικός, Αναπλ. Καθηγητής, Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών

Flora Filopappou: In situ / Ex situ

Νίκος Παπαδόπουλος, εικαστικός

Το πάρκο ως κοινωνικο-πολιτική εστία

Μαρίνα Μαροπούλου, Ανθρωπολόγος Δικαίου, Νομική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η θεραπεία του κήπου

Γεωργία  Μέντζα, ιστορικός τέχνης

Ο κήπος ως διεπαφή μεταξύ ανθρώπου και φύσης

Φαίη Ζήκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Φιλοσοφίας και Θεωρίας της Τέχνης, Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών

Περισσότερες πληροφορίες:

http://the-symptom-projects.blogspot.com

“Εκδοχές του κήπου: από έξω μέσα και από μέσα έξω”

the symptom 09

“Εκδοχές του κήπου: από έξω μέσα και από μέσα έξω”

Επιμέλεια: Φαίη Ζήκα και Νίκος Παπαδόπουλος

Παραγωγή: The Symptom Projects

Παλαιό Νοσοκομείο Άμφισσας, κήποι, αυλές και δημόσιοι χώροι στην Άμφισσα

Εγκαίνια: Σάββατο 15 Σεπτεμβρίου 2018, 20.00 – 23.00

Διάρκεια έκθεσης: 15 - 30 Σεπτεμβρίου 2018

Ώρες λειτουργίας: καθημερινά 18.00 - 22.00

«Από τους κρεμαστούς κήπους της Βαβυλώνας έως σήμερα, ο κήπος δηλώνει ένα τοπίο κατασκευασμένο από τον άνθρωπο, μια γλυπτική σύνθεση αποτελούμενη από φυσικά στοιχεία, στην οποία ο άνθρωπος/ κηπουρός αποφασίζει πώς θα τα τοποθετήσει και θα τα καλλιεργήσει. Η πράξη αυτή λαμβάνει χώρα πάντα σ’ ένα προστατευμένο περιβάλλον, αντανακλώντας τις νοοτροπίες και τη φιλοσοφία του δημιουργού σε μια ορισμένη εποχή. Σε μια τέτοια «άλλη» εποχή ο περσικός κήπος αναπαραστάθηκε δισδιάστατα στο περσικό χαλί, απεικονίζοντας τον κήπο της Εδέμ. Ο «δικός» μας παράδεισος προέρχεται, επίσης, από την περσική λέξη pairi-daeza που σημαίνει περίκλειστος. Η έννοια της καλλιέργειας δεν αφορά μόνο τη γη, αλλά και το πνεύμα. Καθόλου τυχαία, ο λατινογενής όρος για τον πολιτισμό –η «κουλτούρα»- έχει τις ρίζες του στην καλλιέργεια της γης.

Ο κήπος μπορεί να μεταφερθεί στο εσωτερικό του οίκου ως χαλί, ταπετσαρία, πίνακας, άνθη σε βάζο. Όσο για το περσικό χαλί, με την εξαίσια φυτική διακόσμηση, μπορεί να μεταμορφωθεί σε μαγικό ιπτάμενο χαλί που θα μας μεταφέρει εκτός του οίκου, πάνω από τον τοίχο, και θα μας επιτρέψει να περιπλανηθούμε ανά τον κόσμο, φέροντας μαζί μας την οικειότητα του δικού μας κήπου, του δικού μας πολιτισμού.

Οι καλλιτέχνες της έκθεσης καλούνται να προσεγγίσουν τον κήπο με σύγχρονο τρόπο. Το «έξω», δηλαδή ο κήπος, θα παρουσιαστεί ως ένα «μέσα» και οι καλλιτέχνες, με βάση την ιδέα του χαλιού, θα δημιουργήσουν έργα που θα παρουσιαστούν στο παλαιό νοσοκομείο της Άμφισσας. Από την άλλη, τα έργα που παραδοσιακά εκτίθενται «εντός των τειχών» θα παρουσιαστούν σε αυλές, κήπους και πάρκα της πόλης της Άμφισσας. Έτσι για πρώτη φορά το Symptom Project θα ανοιχθεί σε όλη την πόλη, δίνοντας στους κατοίκους και τους επισκέπτες τη δυνατότητα μιας νέας θέασης και συνάντησης με πολλά από τα εκθέματα μέσα στον ιστό της καθημερινής τους ζωής.»

Φαίη Ζήκα και Νίκος Παπαδόπουλος 

                      

Συμμετέχοντες: Ιάνθη Αγγελίογλου, Αλέξανδρος Αλεκίδης, Άρτεμις Βασιλοπούλου, Πέννυ Γκέκα, Γιώργος Γυπαράκης, Μάρθα Δημητροπούλου, Θεόδωρος Ζαφειρόπουλος, Γιάννης Θεοδωρόπουλος, Λίζη Καλλιγά, Εύη Καλογηροπούλου, Χρήστος Καλόγηρος, Ξανθή Κοστορρίζου, Άννα Λάσκαρη, Ανδρέας Λυμπεράτος, Δέσποινα Μεϊμάρογλου, Μάρω Μιχαλακάκου, Πέτρος Μπάτσιαρης, Ράνια Μπέλλου, Νατάσα Μπιζά, Κρίστι Μπουτσάι, Ελένη Μυλωνά, Κατερίνα Παπαζήση, Τερέζα Παπαμιχάλη, Ρένα Παπασπύρου, Ευτύχης Πατσουράκης, Βασίλης Παφίλης, Γιώργος Σκυλογιάννης, Φανή Σοφολόγη, Έφη Σπύρου, Πρόδρομος Χαραλαμπίδης, Πάνος Χαραλάμπους, Espantapajaros project (Νίκος Τρανός και Νίκος Γκίκας)

ΗΜΕΡΙΔΑ

“Εκδοχές του κήπου”

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Άμφισσα.

Σάββατο 15 Σεπτεμβρίου 2018, 10.00- 14.00

Εικαστικές προσεγγίσεις του κήπου

Ανίνα Βαλκανά, επιμελήτρια, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

Επιμελητικές προσεγγίσεις του κήπου

Ειρήνη Λεοντακιανάκου, ιστορικός τέχνης, Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Οι σκιά του κήπου

Παντελής Χανδρής, εικαστικός, Αναπλ. Καθηγητής, Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών

Flora Filopappou: In situ / Ex situ

Νίκος Παπαδόπουλος, εικαστικός

Το πάρκο ως κοινωνικο-πολιτική εστία

Μαρίνα Μαροπούλου, Ανθρωπολόγος Δικαίου, Νομική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η θεραπεία του κήπου

Γεωργία  Μέντζα, ιστορικός τέχνης

Ο κήπος ως διεπαφή μεταξύ ανθρώπου και φύσης

Φαίη Ζήκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Φιλοσοφίας και Θεωρίας της Τέχνης, Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

Τα δημώδη

«Τα δημώδη»

Επιμέλεια: Αποστόλης Αρτινός

Παραγωγή: The Symptom Projects

Μουσείο Πανουργιά, Άμφισσα, 14 - 30 Σεπτεμβρίου, 2018.

Μουσείο Αγγελικής Χατζημιχάλη, Αθήνα, 19 Ιανουαρίου – 17 Μαρτίου, 2019.

   

                    

«Εν αρχή ην ο λόγος, ο προφορικός λόγος. Μια αφήγηση που περνά από στόμα σε στόμα, οι εκδοχές της, η διασπορά της. Ένα παλίμψηστο λόγου που διατρέχει πολλές πνοές κι αποθησαυρίζεται σ’ ένα αιθέριο πεδίο. Μια αφήγηση που συγκροτεί τον αφηγηματικό της πυρήνα και διασύρει τα σημεία του. Μια φασματική κειμενικότητα που αναδύεται στην πραγματικότητα των εκφορών της, αυτό το «από στόμα σε στόμα», και που διαγράφεται ως μια αλύσωση πάθους. Ο δημώδης λόγος δεν ανιχνεύεται στην αρχαιολογία των υπογραφών του, σε μοναδικές πηγές εκφοράς, μια τέτοια μοναδικότητα δεν υφίσταται στη δημώδη παράδοση, αλλά στην ευρύτητα των ακροάσεών του, στην ανταπόκρισή του. Είτε έχουμε να κάνουμε με το παραμύθι, είτε με το δημοτικό τραγούδι, αυτό εν τέλει που συγκροτεί το είναι αυτών των αφηγήσεων, τη διάδοση και διάσωσή τους, είναι αυτή η επιτελεστικότητα της επιθυμίας του άλλου…»

Αποστόλης Αρτινός

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες

Δημήτρης Αμελαδιώτης, Μαρίνα Βελησιώτη, Λυδία Δαμπασίνα, Βασίλης Ζωγράφος, Κωνσταντίνος Λαδιανός, Θεοδώρα Μαλάμου, Ειρήνη Μπαχλιτζανάκη, Απόστολος Ντελάκος, Μυρτώ Ξανθοπούλου, Νίκος Παπαδημητρίου, Βάσω Πλαβού, Χαρά Πιπερίδου, Νάνα Σαχίνη, Χριστίνα Σγουρομύτη, Μάρω Φασουλή, Διονύσης Χριστοφιλογιάννης.

           

Το βράδυ των εγκαινίων θα πραγματοποιηθούν μια σειρά επιτελεστικών δράσεων πάνω στο δημώδη λόγο: Στη performance «Ο Νεκρός Αδελφός», ο Δημήτρης Αμελαδιώτης, διασκευάζει την γνωστή δημώδη παραλλαγή ''Του Νεκρού Αδελφού'', που μιλά για την ομορφιά της ζωής. Ποικίλοι φωνητικοί και ρυθμικοί αυτοσχεδιασμοί θα προβλέψουν σε συγκινησιακές φορτίσεις και θα υμνήσουν την πηγαία αυτή σοφία της ζωής που γνωρίζει πως να γιορτάζει τις πίκρες και τις χαρές. H performance τελετουργείται συνοδείας πλέγματος που φέρει μεταλλικά και ξύλινα στοιχειά με τις ηχητικές τους επεμβάσεις. 

“Τραγούδια: Kids.”, της Φοίβης Γιάννίση . Η νεοελληνική λέξη "τραγούδι" προέρχεται από την αρχαιοελληνική "τραγωδία", σύνθετη από το τράγος+ωδή, ενώ η αγγλική "kid", παιδί, έχει ως αρχική έννοια το κατσικάκι. Η Αίγα, τα μικρά της, και η Αιγίδα, η ζωϊκή διάσταση της μητρότητας και η γεωγραφική μετακίνηση, είναι τα θέματα αυτής της περφόρμανς που βασίζεται σε μία έρευνα σε μαντρί Βλάχων κτηνοτρόφων της Θεσσαλίας και πρωτοπαρουσιάστηκε σε άλλη μορφή στην έκθεση που είχαν επιμεληθεί η Φοίβη Γιαννίση και η Ίρις Λυκουριώτη, με τίτλο “ΑΙΓΑΙ_Ω: Τα τραγούδια", στο Μουσείο Αγγελική Χατζημιχάλη, το 2015. 

Στο «Wind – chase via cyclical movement», η Χαράς Πιπερίδου, ανασύρει στίχους του Εκκλησιαστή (αιρετικού βιβλίου της Εβραϊκής Βίβλου και της χριστιανικής Παλαιάς Διαθήκης), μεταφράζοντάς τους σε έναν “συρφετό” κινήσεων με τελετουργική χροιά. Επαναλαμβανόμενες ενέργειες και αυτοσχεδιαστικοί και μη ήχοι αντηχούν την καθημερινότητα και εισέρχονται σε ένα δίκτυο συμβολισμού ερμηνεύοντας την υπαρξιακή και οντολογική σύνθεση και επιχειρώντας μία προσέγγιση της μυστικής δομής της ανθρώπινης μοίρας. Περφόρμανς: Χαρά Πιπερίδου και Σπύρος Βάρελης. Ήχος: Νίκος Βίττης. 

«Η παραλογή της Ζωγραφούς» του Μάριου Χατζηπροκοπίου βρέθηκε σε ένα ανέκδοτο χειρόγραφο του Νικολάου Γ. Πολίτη (1850-1921) μαζί με άλλες είκοσι τρεις αποκηρυγμένες «εκλογές από τα τραγούδια του ελληνικού λαού»: δημοτικά τραγούδια που εγείρουν ζητήματα ομοερωτικής επιθυμίας και πένθους και τα οποία ο πατέρας της ελληνικής Λαογραφίας είχε επιχειρήσει να αποσιωπήσει. Σε πείσμα του πατέρα, ο αποκληρωμένος του γιος Alexandro Jorge de Carvalho de Polites (1901-1996) μετέφρασε και διέδωσε τα άσματα του χειρογράφου ανά την υφήλιο. Οι περιπέτειες της Ζωγραφούς ακούγονται εδώ σε αντίστιξη με ένα από τα ποιήματα του ίδιου του Alexandro, φέρνοντας σε διάλογο το αρχείο του πατέρα με το αρχείο του γιου. Απόσπασμα: «Λουφάζει ο Γιάννος στα βυζά, σαν λαβωμένο αγρίμι/ κι η Ζωγραφού, η Παναγιά, στην αγκαλιά τον σφίγγει/ Πώς έν’ που τα νιογέννητα γλυκό χορταίνουν γάλα;/ έτσι κι ο Γιάννος βύζαινε του υγιού του το συχώριο». 

Κείμενα καταλόγου: Αποστόλης Αρτινός, Μαριεύη Μαστοράκη, Παντελής Μπουκάλας, Γιώργος Τζιρτζιλάκης.